རྩོམ་རིག་རང་རྣམ་གྱི་བདེན་པ་དང་རྟོག་བཟོ།----སྟག་འབུམ་རྒྱལ་གྱི་སྒྲུང་གཏམ་ཁྲོད་ཀྱི་བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བར་དཔྱད་པ།

微信图片_20191119161901.jpg

འཁྱམ་རུ་གནམ་ལྷ་རྒྱལ། སྨྱུག་མིང་ལ་སྙན་བུ་ཞེས་འབོད།  མཚོ་སྔོན་པོའི་ཉེ་འགྲམ་གྱི་འཁྱམ་རུ་ཞེས་པའི་འབྲོག་སྡེ་དེ་རུ་སྐྱེས་ཤིང་ཚོ་བའི་མིང་ལ་རྟ་མང་ཟེར། ༢༠༡༩ལོར་ཀྲུང་དབྱང་མི་རིགས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ་ནས་ཤེས་རམས་ཞིབ་འཇུག་སློབ་མའི་བསླབ་གནས་བླངས།  ད་ལྟ་པེ་ཅིན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ན་རྩོམ་སྒྲིག་པའི་བྱ་བ་གཉེར་མུས་སུ་ཡོད།  ཕོ་ལོ་བཅོ་བརྒྱད་ནས་གསར་རྩོམ་གྱི་ལམ་དུ་དངོས་སུ་ཞུགས།  སྒྲུང་གཏམ་དང་སྙན་ངག་གཉིས་གཙོ་བོར་འཛིན་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། སྐབས་རེར་དགོས་མཁོའི་དབང་གིས་དཔྱད་རྩོམ་རེ་གཉིས་ཀྱང་བྲིས་ཏེ་སྤེལ་མྱོང་། ༢༠༡༩ལོར་སྙན་དེབ་ཐོག་མ་《བདག་གི་རྟ་ཕོ》ཞེས་པ་པར་དུ་བསྐྲུན།


ནང་དོན་གནད་བསྡུས།  སྟག་འབུམ་རྒྱལ་གྱི་སྒྲུང་གཏམ་མང་པོ་ཞིག་ཏུ་བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བ་འབུར་དུ་ཐོན་ཡོད་དེ། ལྷག་པར་ལོ་རབས་དགུ་བཅུའི་སྟོད་དུ་བྲིས་པའི་སྒྲུང་གཏམ་ནང་དུ་བཟའ་འཁོན་ལངས་པ་དང་བཟའ་འཐོར་བྱུང་བའི་སྣང་ཚུལ་མང་པོ་བྱུང་འདུག དེ་རྒྱུ་རྐྱེན་གང་འདྲ་ཞིག་ལ་རག་ལས་ཡོད་དམ། རྩོམ་པ་པོའི་གསར་རྩོམ་གྱི་རྒྱུད་རིམ་དང་བསྟུན་ནས་དེར་འགྱུར་བ་ག་འདྲ་ཞིག་བྱུང་ཡོད་དམ། ཡང་ན་བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བ་དེ་ཉིད་རྩོམ་པ་པོ་ཁོང་རང་གི་མི་ཚེ་ལྟ་བའམ་རང་གི་ལོ་རྒྱུས་དང་འཚོ་བ་གང་འདྲ་ཞིག་ལ་འབྲེལ་བ་མཆིས་སམ། ད་ལྟའི་བར་དུ་འདིའི་སྐོར་གྱི་དཔྱད་འབྲས་ནི་མང་པོ་མཐོང་རྒྱུ་མི་འདུག འདི་ནི་སྟག་འབུམ་རྒྱལ་གྱི་སྒྲུང་གཏམ་ལ་དཔྱད་པ་གཏོང་ན་ཅིས་ཀྱང་དོ་སྣང་བྱ་དགོས་ས་ཞིག་ཡིན་པས། དཔྱད་རྩོམ་འདིར་རྩོམ་རིག་རང་རྣམ་གྱི་ངོས་ཐད་ནས་སྟག་འབུམ་རྒྱལ་གྱི་སྒྲུང་གཏམ་ཁྲོད་ཀྱི་བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བར་ཅུང་ཟད་དཔྱད་ཡོད།

བརྡ་ཆད་གཙོ་བོ། སྟག་འབུམ་རྒྱལ་གྱི་སྒྲུང་གཏམ། བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བ། རྒྱུ་རྐྱེན།

གླེང་གཞི།

ཁྱབ་ཆེ་ས་ནས་བཤད་ན།  རྩོམ་པ་པོས་གསར་རྩོམ་གནང་བ་མཐའ་དག་ཁོང་རང་ཉིད་ཀྱི་རང་རྣམ་ཡིན་ཞེས་སྨྲས་ཆོག  ཡིན་ཡང་རྩོམ་ལུས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་མི་འདྲ་བའི་དབང་གིས། རང་རྣམ་དང་རང་རྣམ་ལུགས་ཀྱི་སྒྲུང་གཏམ་གཉིས་ལ་ཁྱད་པར་ཡོད་དེ། གང་ཞིག་རང་རྣམ་ཞེས་པ་ནི“རྩོམ་པ་པོས་རང་ཉིད་ཀྱི་མི་ཚེ་ལ་ཕྱིར་དྲན་དང་ཕྱོགས་སྡོམ་བྱེད་པའི་རྣམ་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། དེ་ཉིད་ལྟོས་བཅོས་ཀྱིས་བཤད་ན་ཅུང་ཆ་ཚང་ཞིང་དོན་དངོས་དང་མཐུན་པའི་དོན་བརྗོད་རིགས་ཤིག་ཡིན་པ་མ་ཟད། ནང་དོན་མང་ཆེ་བ་ནི་རྩོམ་པ་པོ་རང་ཉིད་ལྟེ་བར་བཟུང་སྟེ་བརྩམས་པའི་རྩོམ་ལུས་ཤིག་ཡིན།”[1] འདི་ནི་རྣམ་ཐར་གྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས། རང་རྣམ་ལུགས་ཀྱི་སྒྲུང་གཏམ་ཞེས་པ་ནི་གཙོ་བོ་རང་ཉིད་ཀྱི་མི་ཚེ་རྒྱུད་རིམ་དང་མཐོང་ཐོས་མྱོང་གསུམ་སོགས་འཚོ་བའི་བདེན་པ་ངེས་ཅན་ཞིག་དང་དེ་ལ་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་རྟོག་བཟོ་ངེས་ཅན་བྱས་པའི་རྩོམ་ལུས་ཤིག་ཡིན། འདི་ནི་སྒྲུང་གཏམ་གྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས། སྟག་འབུམ་རྒྱལ་གྱི་སྒྲུང་གཏམ་སྔ་མ་སྐོར་ཞིག་ལ་རང་རྣམ་ལུགས་ཀྱི་སྒྲུང་གཏམ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་མངོན་པར་གསལ་ཏེ། སྒྲུང་གཏམ་དུ་རྩོམ་མཁན་ཁོང་རང་ཉིད་ཀྱི་མི་ཚེའི་རྒྱུད་རིམ་དང་འཚོ་བའི་འདྲ་གཟུགས་གསལ་བོ་ཞིག་མཐོང་ཐུབ་ལ། ནང་སྒོས་སུ་སྒྲུང་གཏམ་ནང་གི་བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བ་འབུར་དུ་ཐོན་ཡོད། ལྷག་པར་ལོ་རབས་དགུ་བཅུའི་སྟོད་དུ་བྲིས་པའི་སྒྲུང་གཏམ་ནང་དུ་བཟའ་འཁོན་ལངས་པ་དང་བཟའ་འཐོར་བྱུང་བའི་སྣང་ཚུལ་མང་པོ་བྱུང་འདུག དཔེར་ན། 《མི་རབས་གསུམ་གྱི་རྨི་ལམ》ནང་གི་ལྷ་བྱམས་དང་དཔལ་མཚོ། 《སྡིགས་མོ》ནང་གི་ཆུང་མ་དང་ཁྱོ་ག  《ནག་ཞར་སྡེ་བའི་གཏམ་རྒྱུད》ནང་གི་རིག་སྐྱིད་དང་མོའི་ཁྱོ་ག 《སྡུག་གི་ལོ་མ་ཆང་གིས་བངས་པ་མིན》ནང་གི་ཐར་རེ་འཚོ་དང་མོའི་ཁྱོ་ག འདི་དང་འདི་ལྟ་བུའི་ཁྱིམ་ཚང་མི་འདྲ་བའི་ཁོར་ཡུག་ནང་གི་བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བ་ཡིས་ཕྱོགས་མང་པོ་ཞིག་ནས་རྩོམ་པ་པོའི་བཟའ་ཚང་གི་འདུ་ཤེས་དང་བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བར་བསམ་གཞིགས་མང་པོ་བཏང་བའི་གོ་རྟོགས་ཤེས་ཐུབ།  ཡང་ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་བརྗོད་ན། བརྩམས་ཆོས་སུ་འཁོད་པའི་བཟའ་ཟླ་དེ་དག་གི་འབྲེལ་བ་དང་རྩོམ་པ་པོ་ཁོང་རང་ཉིད་ཀྱི་བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བའི་བར་ལ་མཐུན་པའི་ཆ་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་གཤིས། རྩོམ་རིག་རང་རྣམ་གྱི་ངོས་ཐད་ནས་སྟག་འབུམ་རྒྱལ་གྱི་སྒྲུང་གཏམ་ལ་ཀློག་འགྲེལ་དང་བསེད་འགྲོལ་བགྱིས་ན་དོན་སྙིང་དེ་ཙམ་མཆིས་པར་སྙམ།

གཅིག “བཟའ་ཟླའི”འབྲེལ་བའི་སྣང་ཚུལ།

སྟག་འབུམ་རྒྱལ་གྱི་གསར་རྩོམ་རྒྱུད་རིམ་ལ་འཁྱུག་ཙམ་བལྟས་ན། ཁོའི་སྒྲུང་གཏམ་གྱི་བརྗོད་བྱ་ལ་འགྱུར་བ་ཆེན་པོ་ཞིག་བྱུང་ཡོད་པ་ནི། ལོ་རབས་དགུ་བཅུའི་ནང་དུ་སྟག་འབུམ་རྒྱལ་གྱིས་གཙོ་བོ“བཟའ་ཟླ”མང་དུ་བྲིས་ཡོད་མོད། འོན་ཀྱང་ཉིས་སྟོང་རྗེས་ནས་བཟུང་དེ་ལ་འགྱུར་ལྡོག་བྱུང་སྟེ་“ཁྱིའི་སྐོར་གྱི་སྒྲུང་གཏམ”མང་པོ་འབྲི་མགོ་བརྩམས། དང་ཐོག“བཟའ་ཟླ”འབྲི་བ་ནས་ཕྱིས་སུ“ཁྱིའི་སྐོར་གྱི་སྒྲུང་གཏམ”འབྲི་བའི་འགྱུར་ལྡོག་དེ་ནི་རྩོམ་པ་པོའི་ནར་སོན་གྱི་ཁོར་ཡུག་ཅིག་དང་འབྲེལ་བ་ངེས་ཅན་མཆིས་ཏེ། “བཟའ་ཟླ”བྲིས་པའི་སྒྲུང་གཏམ་དེ་དག་ནི་སྟག་འབུམ་རྒྱལ་གྱིས་ཁྱིམ་ཚང་གི་ཁོར་ཡུག་ཆུང་ཆུང་དེ་ནས་བསམ་གཞིག་དང་རྙེད་རྟོགས་བྱུང་བའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ལ། ཕྱིས་སུ་སྨྱུག་ཁ་བསྐོར་ཏེ“ཁྱིའི་སྐོར་གྱི་སྒྲུང་གཏམ”མང་དུ་བྲིས་པ་དེ་ནི་ཁོ་རང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ལས་གནས་སུ་ཡུན་རིང་འགོར་བར་བསྟུན། སྤྱི་ཚོགས་ཞེས་པའི་ཁོར་ཡུག་ཆེན་པོ་དེའི་ནང་གི་མཐོང་ཐོས་མྱོང་གསུམ་དག་ལ་སྒྱུ་རྩལ་གྱིས་རྟོག་བཟོ་བྱས་ཏེ་ཕྱིར་མཚོན་བྱས་པ་ཞིག་རེད། འོ་ན། “ཁྱིའི་སྐོར་གྱི་སྒྲུང་གཏམ”གྱི་ནང་དུ་བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བ་ཅི་ཡང་མེད་པ་རེད་དམ་ཞེ་ན་མིན་ཏེ། “ཁྱིའི་སྐོར་གྱི་སྒྲུང་གཏམ”ནི་ལོ་རབས་དགུ་བཅུའི་ནང་གི་སྒྲུང་གཏམ་དག་དང་བསྡུར་ན། སྒྲུང་གཏམ་ནང་གི་“བཟའ་ཟླ”འི་འབྲེལ་བ་མངོན་གསལ་དོད་པོ་ཞིག་ཐོན་མེད་ལ། སྒྲུང་གཏམ་ཧྲིལ་བོའི་ནང་གི“བཟའ་ཟླ”འི་འབྲེལ་བ་ནི་མ་ག་མོག་གེ་ཞིག་ལས་མཐོང་རྒྱུ་མི་འདུག  “ཁྱིའི་སྐོར་གྱི་སྒྲུང་གཏམ”ནང་དུ་གཙོ་བོ་མི་དང་མིའི་བར་གྱི་རྙོག་འཛིང་དང་སྐྱུག་བྲོ་བའི་འབྲེལ་བ་ལ་ཟུར་ཟ་དང་སུན་འབྱིན་བྱས་ཏེ་རང་ཉིད་ཀྱི་མ་རངས་པ་དང་མ་ཚིམས་པའི་སེམས་ཁམས་གང་ཞིག་ཇི་བཞིན་དུ་སྒྲུང་གཏམ་དུ་བྲིས་པ་ཞིག་ཡིན། དེས་ན་སྐབས་སུ་བབ་པའི་སྟག་འབུམ་རྒྱལ་གྱི་སྒྲུང་གཏམ་ཁྲོད་ཀྱི་བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བའི་སྣང་ཚུལ་ནི་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་རེད་ཅེ་ན།

 《མི་རབས་གསུམ་གྱི་རྨི་ལམ》ནི་སྟག་འབུམ་རྒྱལ་གྱི་སྒྲུང་གཏམ་དག་ལས་སྔ་གྲས་སུ་གཏོགས་ཏེ། “1990ལོར་ལན་གྲུ་ནས་བྲིས་ཤིང་། 1997ལོར་མང་གཞུང་ནས་བཅོས།”[2]  འདི་ནི་ཁོའི་སྒྲུང་གཏམ་དག་ལས་བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བ་ཆེས་མངོན་པར་གསལ་ཞིང་འབུར་དུ་ཐོན་པའི་བརྩམས་ཆོས་ཉག་གཅིག་ཀྱང་ཡིན། སྒྲུང་གཏམ་འདིའི་ནང་དུ་བསྡོམས་པས་བཟའ་ཟླ་ལྔ་བྱུང་འདུག བཟའ་ཟླ་དེ་དག་གི་འབྲེལ་བ་ནི་བརྟན་པོ་མིན་ལ། ལ་ལ་འཐོར་ཞིང་ལ་ལ་ལྕེབས་པའི་སྣང་ཚུལ་འདུག བཟའ་ཟླ་དང་པོ་ནི་སྒྲུང་གཏམ་ནང་གི“རྒད་པོ”དང“རྒན་མོ”གཉིས་ཡིན་ལ། ཁོང་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་བཟང་རྒྱུ་མི་འདུག བཟའ་ཟླ་གཉིས་པ་ནི་ལྷ་སྐྱབས་དང་ཚེ་སྐྱིད་གཉིས་ཡིན་ལ། ཁོ་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་བའང་ཧ་ཅང་ལེགས་པོ་ཞིག་མིན། བཟའ་ཟླ་གསུམ་པ་ནི་དཔལ་མཚོ་དང་ལྷ་བྱམས་གཉིས་ཡིན། ཁོ་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ནི་བརྟན་པོ་མིན་པས་ཡུན་རིང་མ་འགོར་བར་འཐོར་དགོས་བྱུང་སོང་། བཟའ་ཟླ་བཞི་པ་ནི་ཨ་ལགས་དང་དཔལ་མཚོ་གཉིས་ཏེ།  ལྷ་བྱམས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོར་ཟབ་སྦྱོང་དུ་སོང་ཤུལ་དུ། ཁོ་གཉིས་ཀྱིས་གཉེན་སྒྲིག་བྱས་མོད། འོན་ཀྱང་ཡུན་རིང་མ་འགོར་བར་འཐོར་སོང་ལ། དཔལ་མཚོ་ནི་ཅི་བྱ་གཏོལ་མེད་དུ་གྱུར་བས་ཆུ་ལ་ལྕེབས་ཏེ་ཤི་སོང་། བཟའ་ཟླ་ལྔ་པ་སྟེ། ལྷ་བྱམས་དང་ཁོས་གསར་དུ་བླངས་པའི་ཆུང་མའི་འབྲེལ་བ་ནི་སྔ་མ་དག་དང་བསྡུར་ན་ཅུང་ཙམ་བཟང་། གང་ལྟར། 《མི་རབས་གསུམ་གྱི་རྨི་ལམ》ནང་གི་བཟའ་ཟླ་དག་ནི་འགྲིག་མཐུན་མིན་པ་དང་མི་ཁ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན། ལྷག་པར་དཔལ་མཚོ་ནི་སྒྲུང་གཏམ་ནང་གི་མི་སྣ་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན་ལ། མོ་དང་ལྷ་བྱམས་བར་དུ་འགལ་བ་མང་པོ་ལྷན་དུ་བསྡེབས་པས་མཇུག་མཐར་འགལ་བ་སྣེ་འཛིང་དེ་དག་གི་དབང་གིས་ཁོ་གཉིས་ཀྱི་བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བའང་རྨང་ནས་གཏོར། དེ་མ་ཟད་མོ་དང་ཨ་ལགས་བར་གྱི་འགལ་བ་ནི་དེ་བས་ཀྱང་རྙོག་འཛིང་ཆེ་ལ་མི་ཁ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན། བཟའ་ཟླའི་བར་དུ་གླིང་མི་ཁ་འཁོར་ན་ནི་ཧ་ཅང་བཟོད་བསྲན་མི་ནུས་ཤིང་བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བ་ལ་ཐད་ཀར་བར་ཆད་ཐེབས་སླ། དཔལ་མཚོ་ནི་བཟོད་གླགས་བྲལ་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་གཡོལ་ཐབས་མེད་པའི་མི་ཁ་དེ་དག་ལས་ཅིས་ཀྱང་མཐར་མ་ཐུབ་པས། ཅི་བྱ་གཏོལ་མེད་དུ་གྱུར་ཏེ་ཆུ་ལ་ལྕེབས་ནས་ཤི་བ་རེད། མཇུག་མཐར་འཆི་བ་ཡིས་མཇུག་བསྒྲིལ་དགོས་པ་དེ་ནི་སྒྲུང་གཏམ་འདིའི་ནང་གི་བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བ་དེ་འགལ་བའི་ཡང་རྩེར་བསླེབས་པ་མཚོན་ལ། ཏག་ཏག་དཔལ་མཚོ་འཆི་ལམ་དུ་དེད་པ་དེས་ཀྱང་རྩོམ་པ་པོས་དཔལ་མཚོ་ལྟ་བུའི་བརྟན་ཚུགས་མེད་པ་དང་། འགན་འཁྲི་མེད་པ། ཁྲེལ་འཇོག་མེད་པའི་བུད་མེད་ལ་ནི་བདེ་སྐྱིད་ཅིག་ཡེ་ནས་མེད་པར། མཐར་རང་སྡུག་རང་གིས་ཁུར་དགོས་པའི་གནས་ལུགས་བསྟན་ཡོད། རྩོམ་པ་པོ་དཔལ་མཚོ་ལྟ་བུའི་བུད་མེད་ལ་སུན་པ་སྐྱེས་ཤིང་ཟུར་ཟ་བྱེད་ཚུལ་ལ་གཞིགས་ན། བུད་མེད་དེའི་རིགས་ནི་ཁོའི་ཉེ་འཁོར་རམ་འཚོ་བའི་ཁྲོད་དུ་བྱུང་མྱོང་ལ་ཁོ་རང་བུད་མེད་དེའི་རིགས་ལ་ཧ་ཅང་རྒྱུས་མངའ་ཡོད་པའང་ཤེས་ཐུབ། 

《སྡིགས་མོ》འི་ནང་དུ། ཁྱོ་ཤུག་གཉིས་ཀྱི་འཚོ་བའི་ཟུར་ཞིག་བྲིས་ཡོད་དེ། དེ་ཡང་རྩོམ་པ་པོས་འབོད་པའི་ཐ་སྙད་དང་པོ་སྟེ“ང”ཞེས་པའི་མཐོང་སྣེ་སྤྱད་ནས་ཀློག་པ་པོའི་སྤྱན་སྔར་བཟའ་ཟླ་གཉིས་ཀྱི་འཚོ་བའི་ཟུར་ཞིག་ཕྱིར་མཚོན་བྱས་ཡོད་ལ། ལྷག་པར་སྒྲུང་གཏམ་ནང་གི“ང”ཞེས་པའི་བུད་མེད་དེའི་ཡི་ཆད་དང་མནར་སྡུག  འཁང་ར་དང་སྡུག་ཡུས་སོགས་ཁ་བརྡ་ཁོ་ནའི་ལམ་ནས་སྤྲོས་བརྗོད་བྱས་ཡོད། “ང”ཞེས་པའི་བུད་མེད་དེའི་ཁྱོ་ག་ནི་དུས་རྒྱུན་ཆང་འཐུར་རྒྱུར་དགའ་ཞིང་། རྩོམ་འབྲི་བར་མོས་མཁན་ཞིག་ཡིན་སྟབས། ཉིན་རྒྱུན“ཤོག་ཧྲལ་དེ་དག་གི་སྟེང་དུ་འཐམས་ནས་ཕྱོགས་ཅི་ལ་ཡང་སེམས་ཁུར་མི་བྱེད་པར་འདུག”[3]ཕོ་ལས་མོ་ལས་ཡོངས་རྫོགས“ང”གཅིག་པུའི་སྟེང་དུ་འཕངས་པས། མཇུག་མཐར་ཁོ་གཉིས་ལ་མི་ཁ་ཡང་མང་པོ་འཁོར་བར་བསྟུན།  “འཐོར། རང་རང་སར་འགྲོ། ང་ལ་འགྱོད་པ་ཅི་ཡང་མེད། ཁྱོད་རང་ཉིད་ཀྱིས་འདང་རྒྱོབས། རྩོམ་ཡིག་དགོས་སམ་ཁྱིམ་ཚང་དགོས”[4] ཞེས་ཆུང་མ་ལ་ཡི་ཆད་གཏིང་ནས་སྐྱེས་ཤིང་། ཕ་རོལ་བོར་གདམ་གསེས་ཤིག་དང་གོ་སྐབས་ཤིག་བྱིན་མོད། གལ་སྲིད་ཕ་རོལ་བོས་ད་དུང་མུ་མཐུད་དུ་ཁྱིམ་ཚང་ལ་ཁ་ཡ་མི་བྱེད་པར་ཆང་འཐུང་བ་དང་རྩོམ་འབྲི་བར་འབད་ན། ཁོ་གཉིས་ཀྱང་བཟའ་འཐོར་བྱུང་བར་ཐག་མི་རིང་། གང་ལྟར་ཁོ་གཉིས་ཀྱི་བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བའང་འགྲིག་མཐུན་ཞིག་གཏན་ནས་མིན་ལ། བརྟན་པོ་ཞིག་དེ་བས་ཀྱང་ངོ་། །སྒྲུང་གཏམ་ནང་དུ་ཆུང་མ་ཁྱོ་གའི་སྟེང་ལ་ཞེ་སྡང་ལངས་པ་དང་འཁང་ར་ཡོད་པ་ཞིག་ཏུ་སྣང་ཡང་། དོན་དམ་དུ། སྒྲུང་གཏམ་ནང་གི་བག་ལ་ཉལ་བའི་ཁྱོ་ག་དེ་ཆུང་མ་ལས་ཀྱང་འཁང་ར་དང་ཞེ་སྡང་དྲག་པོ་ལངས་ཀྱིན་པ་ཤེས་ཐུབ། མདོར་ན། བཟའ་ཟླ་དེ་གཉིས་ནི་ཕན་ཚུན་ལ་གུ་ཡངས་དང་བཟོད་སྒོམ་གནང་བ་ཞིག་མིན་པར་ཁྱིམ་ཚང་གི་བྱ་བ་ཙག་ཙིག་ཅིག་གི་སླད་དུ་ཁ་འཛིང་ཞེ་འགྲས་སུ་སོང་བ་ཞིག་ཡིན་པའི་མི་ཚད། གལ་སྲིད་བྱིས་པ་ཆུང་ཆུང་དེ་མེད་པ་ཡིན་ན། ཁོ་གཉིས་ཀྱི་བཟའ་ཚང་གི་འབྲེལ་བའང་ཆད་ལ་ཁད་དུ་གྱུར་འདུག་པའི་སྣང་ཚུལ་སྐྱོ་བོ་ཞིག་མཐོང་ཐུབ།

དེ་བཞིན《ནག་ཞར་སྡེ་བའི་གཏམ་རྒྱུད》ནང་དུའང་། རིག་སྐྱིད་དང་མོའི་ཁྱོ་གའི་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་བཟང་རྒྱུ་མི་འདུག རིག་སྐྱིད་ཀྱིས་ཐེངས་དུ་མར་གནས་ངན་བྱས་ཏེ་ཡུལ་ལ་ལོག་པ་དང་། མོས་སྔ་ཕྱིར་དུ་བྱིས་པ་གསུམ་བཙས་མོད་བྱིས་པའི་ཨ་ཕ་ནི་སྐྱེས་པ་གཞན་ཞིག་ཡིན་པས། རིག་སྐྱིད་ནི་ཁྱོ་ག་དང་ལྷན་དུ་སྡོད་པར་རེ་བ་ཆེན་པོ་བཅངས་མི་འདུག་ལ། རིག་སྐྱིད་ཀྱི་ཁྱོ་ག་ཡང་བཟའ་འཐོར་བྱུང་བར་འཐད་པ་ཡིན།  《སྡུག་གི་ལོ་མ་ཆང་གིས་བངས་པ་མིན》ནང་གི་ཐར་རེ་འཚོ་ནི་ལས་དབང་ལས་ཐར་མ་ཐུབ་པའི་བུད་མེད་ཅིག་ཡིན་ལ། ལོ་བཅུ་བདུན་སྟེང་གནས་ལ་བྱིན་པས་མུ་མཐུད་སློབ་གྲྭར་འགྲིམས་པའི་སྐལ་བ་ཆད།  གནས་ལ་བྱིན་རྗེས་བྱིས་པ་གཉིས་བཙས་པ་དང་། བྱིས་པ་གཉིས་པ་དེ་བཙས་རྗེས་བུ་འགོག་བཤག་བཅོས་བྱེད་དགོས་པའི་འཆར་གཞིའི་ནང་བཞག་པ་ནས་བཟུང་། ལུས་ཀྱི་ཆ་གང་ཞིག་ཏུ་ན་རྒྱུ་ཞིག་མཚམས་མི་ཆད་པ་དང་། སྨན་ཁང་དུའང་འགྲོ་ཁོམ་མ་བྱུང་བར་ཡུན་རིང་ལུས། ལན་རེར་འགྲོ་བསམས་དུས་སྒོར་མོའང་མི་འདུག་པས་འགྲོ་ཐབས་མ་བྱུང་། ཕྱིས་སུ་ཚེ་ལས་འདས་རྗེས། “བཤད་པ་ལྟར་ན་མོའི་གཤག་བཅོས་བྱས་པའི་རྨ་ཁ་བརྣགས་ཏེ་ཡུན་རིང་འགོར་བས་སྨན་ཁང་དུ་ཡོང་དུས་ཧ་ཅང་འཕྱིས་འདུག”[5]ཟེར། ཐར་རེའི་འཚོའི་གནས་བབ་ལས་ཤེས་ཐུབ་པ་ནི། མོའི་སྐྱེས་པ་ནི་ཡི་གེ་མི་ཤེས་པའི་ཁྱོ་ག་དཀྱུས་མ་ཞིག་ཡིན་པ་མ་ཟད། ཁོ་ནི་ཆུང་མའི་ལུས་ཕུང་ལ་དོ་སྣང་ཆེར་མི་བྱེད་པ་དང་ཁྱིམ་ཚང་གི་དོན་དུ་འབད་བརྩོན་བྱེད་མཁན་ཞིག་ཀྱང་མིན་ཚོད་གདའ། དེའི་ཁར་ཁོང་ཁྲོ་ལངས་སླ་བ་ཞིག་ཡིན་པའང་ཤེས་ཐུབ་སྟེ། སྐབས་ཤིག་ཁོ་ཁོང་ཁྲོ་ལངས་ཏེ་ཐར་རེ་འཚོ་ལ་དེ་དུས་ཀྱི་《དག་ཡིག་གསར་བསྒྲིགས》ཤིག་ཡོད་པའང་ཐབ་ཀའི་ནང་དུ་འཕངས་ཏེ་མེར་བསྲེགས་སོང་། ཐར་རེ་འཚོ་ལ་མཚོན་ན་《དག་ཡིག་གསར་བསྒྲིགས》དེ་ཆེས་གཅེས་སུ་འོས་ཤིང་རིན་ཐང་ཆེ་བའི་དངོས་པོ་ཞིག་ཡིན་ནའང་། མོའི་ཁྱོ་གས་དེ་ལ་ཁ་ཡ་མི་བྱེད་པ་དང་ཕངས་སེམས་ཅི་ཡང་མེད་པར་མེར་བསྲེགས་པ་དེ་ལས། ཁོ་གཉིས་ཀྱི་བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བ་ནི་ཕན་ཚུན་ལ་འཆམ་མཐུན་དང་བརྩི་བཀུར་བྱེད་པ་ཞིག་མ་ཡིན་པར། འགལ་བ་གང་ཞིག་གི་སྣེ་མོ་ཚད་ངེས་ཅན་ཞིག་ལ་བསླེབས་ཡོད་པ་ཤེས་ཐུབ།   

གོང་དུ་བརྗོད་ཟིན་པ་ལྟར། ཉིས་སྟོང་རྗེས་ནས་བཟུང་། སྟག་འབུམ་རྒྱལ་གྱིས་བརྗོད་བྱ“ཁྱི”ཡིན་པའི་སྒྲུང་གཏམ་མང་པོ་བརྩམས། ཁོས་ཐུགས་ཁུར་དང་དོ་སྣང་བྱེད་ས་ནི་སྔར་ལྟར་ཁྱིམ་ཚང་དང་བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བ་ཙམ་མ་ཡིན་པར། དེ་ལས་འགོངས་ཏེ་སྨྱུག་ཁ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་སྟེང་དུ་བབས་འདུག འོན་ཀྱང་། ཁྱི་སྒྲུང་དེ་དག་གི་ནང་དུ་བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བ་གཅིག་ཀྱང་བྲིས་མེད་པ་མིན་ཏེ། 《ཁྱི་དང་བདག་པོ། ད་དུང་གཉེན་ཚན་དག》ཅེས་པའི་ནང་གི་དཀོན་ཐོ་དང་ཆུང་མའི་འབྲེལ་བ་ཧ་ཅང་བཟང་། 《ཧཱ་པ་གསོས་པའི་ཟིན་ཐོ》ནང་གི་ཧཱ་པ་དང་དྲུང་ཡིག་བུ་མོ་གཉིས་ནི་གཉེན་བསྒྲིགས་མེད་ནའང་། དྲུང་ཡིག་མས་ཧཱ་པར་གཉེན་སྒྲིག་བྱ་རྒྱུ་ཡིན་པ་ཁས་བླངས་ཡོད་པས།  ཁོ་གཉིས་ཀྱིས་ག་དུས་གཉེན་བསྒྲིགས་ཀྱང་བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བ་ནི་ཧ་ཅང་ཡག་པོ་ཡིན་པ་བློས་དཔོག་ཐུབ། གཞན《སྐྱབས་ལོ་དང་ཁོའི་རལ་བ》འི་ནང་གི་སྐྱབས་ལོའི་ཕ་མ་གཉི་ག་དང་། སྐྱབས་ལོ་དང་མདོ་འཛིན་པ་བུ་མོ་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཡང་མི་བཟང་རྒྱུ་ཅི་ཡང་མེད། དེ་མིན་སྒྲུང་གཏམ་གཞན་དག་ཏུ་རྩོམ་པ་པོས་བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བ་ནི་མ་ག་མོག་གེ་ཞིག་ལས་གསལ་བོ་ཞིག་བྲིས་མི་འདུག

མདོར་དེད་ན། སྟག་འབུམ་རྒྱལ་གྱི་སྒྲུང་གཏམ་ཁྲོད་ཀྱི་བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བ་ནི་རྩོམ་པ་པོ་ཁོ་རང་ཉིད་ཀྱི་ནར་སོན་གྱི་ལོ་ཟླ་དང་གསར་རྩོམ་གྱི་རྒྱུད་རིམ་དང་བསྟུན།  བརྗོད་བྱའི་ཐད་ནས་“བཟའ་ཟླ”ནས“ཁྱི”རུ་འགྱུར་བ་དང་། བརྩམས་ཆོས་ཡོངས་ཀྱི་“བཟའ་ཟླའི”འབྲེལ་བ་ཡང་འགྲིག—འཐོར—ཧ་ཅང་འགྲིག—མག་མོག་ཅིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། བརྩམས་ཆོས་ནང་གི་བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བའི་རྒྱུད་རིམ་འདི་ཉིད་རྩོམ་པ་པོ་ཁོང་རང་ཉིད་ཀྱི་མི་ཚེའི་རྒྱུད་རིམ་དང་ཧ་ཅང་འདྲ་སྟེ། རྩོམ་པ་པོ་ཁོང་གིས་ཀྱང་སྔ་ཕྱིར་དུ་ཆུང་མ་གཉིས་བླངས། 2003ལོར་ཆུང་མ་དང་པོ་དང་དངོས་སུ་གཉེན་འཐོར་བྱུང་བ་དང་།(རྩོམ་པ་པོའི་བཟའ་ཚང་སྐོར་གྱི་གནས་ཚུལ་ངོ་སྤྲོད་རྒྱས་པ་ཞིག་ལག་སོན་མ་བྱུང་བས། ཁོ་བོས་དངོས་སུ་རྩོམ་པ་པོར་ཁ་པར་བཏང་སྟེ་དྲིས་པར། ཁོང་གིས་གཉེན་འཐོར་བྱུང་བའི་ལོ་ནི་2003ཡིན་པ་དང་། ཆུང་མ་གཉིས་པ་ནི་2007ལོར་བླངས་པ་ཡིན་ཞེས་བརྗོད།) 2007ལོར་ཆུང་མ་གཉིས་པ་བླངས་རྗེས་ཁོ་གཉིས་ཀྱི་བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བ་སྔོན་མ་དང་བསྡུར་ན་ཧ་ཅང་བཟང་ཞིང་བྱིས་པའང་སྔ་ཕྱིར་དུ་གཉིས་བཙས་བྱུང་། དེ་བས། སྟག་འབུམ་རྒྱལ་གྱི་བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བ་ཡང་འགྲིག—འཐོར—ཧ་ཅང་འགྲིག་པའི་རྒྱུད་རིམ་འདི་འདྲ་ཞིག་བརྒྱུད་འདུག་པས། གོ་རིམ་འདིའི་ཁྲོད་དུ། སྟག་འབུམ་རྒྱལ་གྱི་བརྩམས་ཆོས་ནང་དུ་ཁོང་རང་ཉིད་ཀྱི་མི་ཚེའི་བརྒྱུད་རིམ་གསལ་བོར་མཚོན་འདུག་ལ། རྩོམ་པ་པོའི་གསར་རྩོམ་གྱི་མཚོན་ཐབས་དང་བསམ་བློ་ཡང་ཡུན་གྱིས་ནར་སོན་ཏེ་གཏིང་ཇེ་ཟབ་དང་ཁྱོན་ཇེ་ཡངས་སུ་ཕྱིན་ཡོད་པ་རྟོགས་ཐུབ།

གཉིས། “བཟའ་ཟླའི”འབྲེལ་བའི་རྒྱུ་རྐྱེན།

སྟག་འབུམ་རྒྱལ་གྱི་སྒྲུང་གཏམ་ཁྲོད་དུ་བཟའ་ཟླ་མི་འདྲ་བར་འབྲེལ་བ་ཡང་མི་གཅིག་པ་རེ་བྱུང་འདུག དེས་ན་བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བ་དེ་དག་ནི་རྒྱུ་རྐྱེན་གང་འདྲ་ཞིག་ལ་རག་ལས་ཡོད་དམ། ཡང་ན་དེ་དག་ལ་ཐུན་མོང་གི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཞིག་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། ཕྱོགས་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་ནས་གླེང་བར་བྱ།

ཐོག་མར། བྱིས་པ་ཡོད་མེད་ལ་རག་ལས་ཡོད། “བྱིས་པ་ཡོད་མེད”ཀྱི་གནད་དོན་དེ་སྟག་འབུམ་རྒྱལ་གྱི་སྒྲུང་གཏམ་ཁྲོད་མང་དུ་བྱུང་འདུག་ལ། གནད་དོན་དེ་ཐད་ཀར་བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བ་བཟང་མིན་ལ་ཐུག་ཡོད་དེ། དཔེར་ན། 《མི་རབས་གསུམ་གྱི་རྨི་ལམ》ནང་དུ། རྒད་པོ་དང་རྒན་མོ་གཉིས་ལ་བུ་ཕྲུག་མེད་པས། བཟའ་ཚང་ནང་མཐུན་ཞིག་མིན་པར་སྣང་། ཡིན་ཡང་ཁོ་གཉིས་ནི་གནའ་མི་ཡིན་པས། བུ་ཕྲུག་མེད་ཀྱང་གང་འདོད་ལྟར་གཉེན་འཐོར་བརྒྱག་མི་སྲིད་པས། བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བ་བརྟན་པོ་ཨེ་ཡིན་ཞེ་ན་ཡིན། འོན་ཀྱང་། ལྷ་བྱམས་དང་དཔལ་མཚོ་གཉིས་ནི་བརྩེ་དུང་གི་རྨང་གཞི་བརྟན་པོ་མིན་པ་དང་། བཟའ་ཚང་གི་འདུ་ཤེས་ཀྱང་ལེགས་པོ་མེད་ཁར།  གཉེན་བསྒྲིགས་རྗེས་བྱིས་པ་གཅིག་ཀྱང་མ་བཙས་པས་ན། ཡུན་རིང་མ་འགོར་བར་གཉེན་འཐོར་བརྒྱབ་པ་ཡིན་ལ། དཔལ་མཚོ་དང་ཨ་ལགས་གཉིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཡིན་ཏེ། ཨ་ལགས་ལ་ཕྱི་རོལ་དུ་དགའ་རོགས་ཤིག་ཡོད་པ་ནས་བཟུང་ལན་རེར་དགོང་མོ་ཕྱིར་མི་ཡོང་བ་དང་། ཉིན་ཞིག་དཔལ་མཚོས་ཆུ་བཟང་ལ་འཕྲིན་ཡིག་ཅིག་བསྐུར་བ་དེ་ཨ་ལགས་ཀྱིས་ཤེས་བྱུང་བས་ཁོ་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཛ་དྲག་ཏུ་ཕྱིན། མདོར་དེད་ན་ཁོ་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་བརྟན་པོ་མིན་པ་དེའང་བྱིས་པ་མེད་པར་ཐུག་ཡོད། རྒྱུ་མཚན་བྱིས་པ་ནི་བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བ་ཇེ་བརྟན་དུ་གཏོང་བྱེད་ཡིན་པ་ལྷ་བྱམས་དང་ཁོའི་ཆུང་མ་གསར་བ་གཉིས་ཀྱིས་ར་སྤྲོད་བྱེད་ཐུབ་སྟེ། “ལྷ་བྱམས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོར་སོང་ནས་ལོ་གཉིས་ལ་བསྡད། ད་ལོ་གཅིག་ལ་བསྡད་ན་ཆོག་མོད་མོས་འགྲོ་རུ་མ་བཅུག”[6]ཟེར། ཆུང་མས་ལྷ་བྱམས་ལ“དེ་མིན་ན་འཐོར་རྒྱུ་ཡིན་པར་བཤད་པས། ལྷ་བྱམས་ཀྱིས་ཀྱང་བུ་མོ་ལོ་གཅིག་ལ་སོན་པ་དེ་བློས་མ་ཐོངས་པར་མོའི་ཁ་ཐོག་ལ་འཇོག་དགོས་བྱུང་”[7]སོང་།  གལ་སྲིད་བུ་མོ་དེ་མེད་པ་ཡིན་ན། ལྷ་བྱམས་དང་ཁོའི་ཆུང་མ་གཉིས་ཀྱང་སྔར་ལྟར་གཉེན་འཐོར་བྱུང་བའི་ལ་ཐང་མེད།

《ནག་ཞར་སྡེ་བའི་གཏམ་རྒྱུད》ནང་གི་རིག་སྐྱིད་གནས་ལ་འགྲོ་སའི་ཁྱིམ་ཚང་ནི་མོའི་ཨ་མའི་ནུ་མོ་ཚང་ཡིན་པས། མག་པ་དང་རིག་སྐྱིད་གཉིས་ནི་མ་སྤུན་ཡིན། འོན་ཀྱང་། “རིག་སྐྱིད་གནས་ལ་སོང་ནས་ལོ་བརྒྱད་འགོར་སོང་། ལོ་བརྒྱད་ཀྱི་ནང་དུ་རིག་སྐྱིད་ཀྱང་བྱིས་པ་གསུམ་གྱི་ཨ་མར་གྱུར། ལོ་བརྒྱད་ཀྱི་ནང་དུ། རིག་སྐྱིད་ཀྱིས་སྔ་གཞུག་ཏུ་ཐེངས་ལྔ་ལ་གནས་ངན་བྱས་ཏེ་ཡུལ་དུ་ལོག”[8] “ལོ་ངོ་དགུ་འགོར་བའི་སྟོན་ཁ་དེར། རིག་སྐྱིད་ཀྱིས་སླར་ཡང་གནས་ངན་བྱས་ཏེ་ཡུལ་དུ་འོངས་ཤིང་ཉིན་བཞིན་ངུས་ནས་ཕྱིར་མ་སོང་། ཨ་མ་དང་རྒད་པོ་ཚོས་ཁ་ཏ་མང་དུ་བྱས་ཀྱང་། མཇུག་འབྲས་ནི་མོ་སྔར་བཞིན་ངུ་བ་ལས་ཚིག་གཅིག་ཀྱང་བཤད་མ་བྱུང་།”[9] རིག་སྐྱིད་ཀྱིས་ཡང་དང་བསྐྱར་དུ་གནས་ངན་བྱས་ཏེ་ཕྱིར་མི་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་རྐྱེན་གཙོ་བོ་ནི་མོའི་ཁྱོ་གར་བྱིས་པ་བཙའ་བའི་ནུས་པ་མེད་པ་དང་། བྱིས་པ་དེ་གསུམ་གྱི་ཨ་ཕ་ནི་སྐྱེས་པ་གཞན་ཞིག་ཡིན་པས། རིག་སྐྱིད་ཀྱི་ཁྱོ་གའང་འཐོར་རྒྱུར་འཐད་པ་ཡིན། དེ་བས། རིག་སྐྱིད་དང་མོའི་ཁྱོ་ག་གཉིས་ལ་མཐར་གཏུགས་ན་བྱིས་པ་གཅིག་ཀྱང་མེད་པས། གནད་དོན་དེ་ཁོ་གཉིས་ཀྱི་བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བ་བརྟན་པོ་མིན་པ་དང་བཟའ་ཚང་འགྲིག་མཐུན་མི་ཡོང་བའི་རྒྱུ་གཙོ་བོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་བ་རེད། མདོར་ན། བྱིས་པ་མེད་པའི་གནད་དོན་དེ་ནི་སྟག་འབུམ་རྒྱལ་གྱི་སྒྲུང་གཏམ་ཁྲོད་ཀྱི་བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བ་ཛ་དྲག་ཏུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་འདུག

རྒྱུ་རྐྱེན་གཉིས་པ་སྟེ། “བར་ཐག”གིས་ཀྱང་སྟག་འབུམ་རྒྱལ་གྱི་སྒྲུང་གཏམ་ཁྲོད་ཀྱི་བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བ་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ངེས་ཅན་ཞིག་ཐེབས་ཡོད། འདིར་བརྗོད་པའི“བར་ཐག”ནི་ཡུལ་དང་དུས་ཀྱི་བར་ཐག རྨི་ལམ་དང་མངོན་སུམ་གྱི་བར་ཐག ཐོབ་དང་གོ་སའི་བར་ཐག ཕུགས་བསམ་དང་དངོས་ཡོད་ཀྱི་བར་ཐག མདོར་དེད་ན་སེམས་དང་སེམས་ཀྱི་བར་ཐག་ཅིག་གི་དབང་གིས་བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བ་ཇེ་ཞན་ཇེ་སྡུག་ཏུ་གྱུར་ཞིང་། མཐའ་མ་བར་ཐག་དེའི་དབང་གིས་བཟའ་ཚང་འཐོར་དགོས་པ་དང་ཐ་ན་སྲོག་ཀྱང་ཤོར་དགོས་པའི་གནས་ཚུལ་བྱུང་བ་རེད།  སྒྲུང་གཏམ《མི་རབས་གསུམ་གྱི་རྨི་ལམ》ནང་གི་ལྷ་བྱམས་དང་དཔལ་མཚོའི་བར་ཐག་ནི་ཡུལ་དང་དུས་ཀྱི་བར་ཐག་སྟེ། ལྷ་བྱམས་ནི་རང་གི་མདུན་ལམ་གྱི་ཆེད་དུ་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོར་ཟབ་སྦྱོང་དུ་སོང་རྗེས། ཁོ་དང་དཔལ་མཚོའི་བར་ཐག་ཇེ་རིང་དུ་སོང་བ་དང་སྐབས་དེར་ད་ལྟ་ནང་བཞིན་ཆ་འཕྲིན་གྱི་ཡོ་བྱད་སྣ་ཚོགས་དར་མེད་པས་ཁོ་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་བའང་ཆད་པར་གྱུར་སྟབས། བར་ཐག་དེས་ཐད་ཀར་ཁོ་གཉིས་ཀྱི་བརྩེ་དུང་ལ་གཡོ་སྒུལ་དང་གས་ཆག་ཐེབས་སུ་བཅུག ཨ་ལགས་དང་དཔལ་མཚོ་གཉིས་ཀྱི་བར་ཐག་ནི་ཐོབ་ཐང་མི་འདྲ་བ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན། ཨ་ལགས་ནི་རྒྱུ་འབྱོར་བ་འཛོམས་པ་མ་ཟད་བླ་མའི་ཐོབ་དང་ལྡན་པས་ན། ཁོང་གིས་ཕྱི་རོལ་ནས་དགའ་རོགས་ཅི་ཙམ་བཙལ་ཡང་དཔལ་མཚོས་དེར་ཁ་འཛིང་ལག་འཛིང་བྱེད་མི་རུང་བ་ཤེས་པས། སྡུག་བསྔལ་དང་མི་ཁ་ཡོད་ཚད་རང་གི་ཁོག་ཏུ་འཇུག་དགོས་བྱུང་། དེར་བསྟུན། “ང་གཅིག་པུས་ཡུལ་ནས་འདི་ལྟར་བསྲན་མི་ནུས”[10] ཞེས་ཨ་ལགས་དང་ལྷན་དུ་སྡོད་དུས་བདེ་སྐྱིད་ཨེན་ཙམ་ཡང་མཐོང་མི་ཐུབ་པར།  ད་དུང་ཉིན་རྒྱུན་སྡུག་བསྔལ་དང་མིག་ཆུ་རུམ་ནས་འདུག་དགོས་ལ། མཇུག་མཐར་ཅིས་ཀྱང་མ་བཟོད་མ་ནུས་པར་ཆུ་ལ་ལྕེབས་ཏེ་ཤི་སོང་། འདི་ཡང་ཁོ་གཉིས་ཀྱི་བར་ཐག་གིས་བསྐྲུན་པའི་སྐྱོ་གར་ཞིག་ཅི་ལ་མིན། སྒྲུང་གཏམ《སྡིགས་མོ》ནང་གི་ཁྱོ་ཤུག་གཉིས་ཀྱི་བར་ཐག་ནི་ཕུགས་བསམ་དང་དངོས་ཡོད་ཀྱི་བར་ཐག་ཅིག་ཡིན་ཏེ། ཆང་འཐུང་རྒྱུར་དགའ་བའི་ཁྱོ་ག་ནི་དགེ་རྒན་ཞིག་ཡིན་ལ། རྩོམ་པ་པོ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན། ཁོས་དུས་དང་རྣམ་པ་ཀུན་དུ་རང་ཉིད་ཀྱི་རྩོམ་འབྲིའི་ཕུགས་བསམ་གྱི་འཚོལ་སྙེག་ལ་འབད་དེ། ཉིན་རྒྱུན“ཤོག་ཧྲལ་དེ་དག་གི་སྟེང་དུ་འཐམས་ནས་ཕྱོགས་ཅི་ལ་ཡང་སེམས་ཁུར་མི་བྱེད་པར་འདུག”[11] ཡིན་ཡང་ཆུང་མ་ནི་མིག་སྔར་གྱི་འཚོ་ཚིས་ལ་དོ་སྣང་དང་སེམས་ཁུར་བྱེད་མཁན་ཞིག་ཡིན་སྟབས། “ད་ནི་གྲོ་ཕྱེའང་ཚར་ནས་ཟ་རྒྱུ་མི་འདུག”[12] “ཕོ་ལས་མོ་ལས་ཡོངས་རྫོགས་ང་གཅིག་པུའི་སྟེང་དུ་འཕངས་པ་རེད།”[13] “སེམས་ཅན་ཀུན་གྱིས་དཔོན་པོའི་ངོ་ལ་བལྟས་ཏེ་གོ་ས་རེ་རེག་ཨེ་ཐུབ་ལྟ་དུས། ཁྱོད་ལ་ལྟོས་དང་། ཁྱོད་ཀྱིས་ད་དུང་དཔོན་པོའི་རྒྱུགས་ཁྱི་བྱེད་མི་འདོད་ཟེར་ནས་མར་ལ་འབབ་ཨེ་ཐུབ་ལ་ལྟ་བཞིན་འདུག”[14] “ཁྱོད་ཀྱི་དགེ་གྲོགས་དེ་ལྟར་དུ་དཔོན་པོ་དག་ལ་ལྟག་སྒོ་བརྒྱུད་ནས་བྱ་བ་ཡང་ས་ཞིག་བཙལ་ཡང་ཆོག་པ་རེད”[15]ཅེས་མཐའ་གཅིག་ཏུ་དངོས་ཡོད་འཚོ་བར་བྱུང་དང་འབྱུང་གིན་པའི་ཁ་ཚ་དགོས་གཏུག་གི་གནད་དོན་འདི་དག་ལ་སེམས་ཁུར་བྱེད་བཞིན་མཆིས་པས། ཁོ་གཉིས་ཀྱི་བར་ཐག་ནི་མཐར་གཏུགས་ན་ཕུགས་བསམ་དང་དངོས་ཡོད་བར་གྱི་འགལ་བ་ཞིག་ཡིན་འདུག 《སྡུག་གི་ལོ་མ་ཆང་གིས་བངས་པ་མིན》ཞེས་པའི་ནང་གི་ཐར་རེ་འཚོ་ནི་ལས་དབང་ལས་ཐར་མ་ཐུབ་པའི་བུད་མེད་ཅིག་ཡིན་ལ། མཐར་ལས་དབང་གི་བཀོད་སྒྲིག་ལྟར་མི་འདོད་པའི་འཚོ་བ་ཐབས་ཆག་ཅིག་དང་ལེན་བྱས་ཏེ་འཚོ་བ་རོལ་དགོས་ཤིང་། ལས་དབང་ངན་པ་དེ་ཅིས་ཀྱང་བཟློག་ཐབས་མ་ཡོང་བས་མཇུག་མཐར་ཡུན་རིང་འགོར་བའི་ལུས་ཀྱི་ནད་ཚའང་དྲག་སྐྱེད་མ་བྱུང་བར་ཚེ་ལས་འདས་སོང་། ཐར་རེ་འཚོ་ནི་སྔོན་ཆད་སློབ་སྦྱོང་ལ་ཤིན་ཏུ་བཟང་བའི་སློབ་མ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། ཕྱིས་སུ་མུ་མཐུད་དུ་དུས་དེབ་སྟེང་གི་རྩོམ་ཡིག་དག་ཀློག་རྒྱུར་དགའ་ཞིང་། ལྷག་པར《དག་ཡིག་གསར་བསྒྲིགས》ལ་ལྟ་རྒྱུར་ཤིན་ཏུ་དགའ་ནའང་། མོའི་ཁྱོ་ག་ནི་ཡི་གེ་མི་ཤེས་པའི་སྐྱེས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་མ་ཟད། ཐེངས་ཤིག་ཁོང་ཁྲོ་ལངས་ཏེ་མོའི་གཅེས་སུ་འོས་པའི《དག་ཡིག་གསར་བསྒྲིགས》ཀྱང་ཐབ་ཁུང་དུ་གཡུག་ནས་མེར་བསྲེགས་སོང་། འགལ་བ་འདི་ནི་མཐར་གཏུགས་ན་ཐར་རེ་འཚོ་དང་མོའི་ཁྱོ་ག་གཉིས་ཀྱི་སེམས་དང་སེམས་ཀྱི་བར་ཐག་ཅིག་ཡིན་པ་ངང་ངམ་ཤུགས་ཀྱིས་རྟོགས་ཐུབ།     གོང་དུ་བརྗོད་ཟིན་པ་ལྟར།  སྟག་འབུམ་རྒྱལ་གྱི་སྒྲུང་གཏམ་ཁྲོད་ཀྱི་བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བ་དང་རྩོམ་པ་པོ་ཁོ་རང་ཉིད་ཀྱི་བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བ་གཉིས་ལ་འདྲ་ས་དང་མཐུན་ས་མང་པོ་ཞིག་མཆིས། དེའང་རྩོམ་རིག་རང་རྣམ་གྱི་ངོས་ཐད་ནས་ཀློག་འགྲེལ་དང་དབྱེ་ཞིབ་བྱས་ན་དེའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཡང་ཧ་ལམ་རྟོགས་ཐུབ་པ་ཞིག་ཡིན་ཏེ། རྩོམ་རིག་བརྩམས་ཆོས་གང་ཞིག་ཡིན་ཡང་རྩོམ་པ་པོའི་འཚོ་བའི་རྨང་གཞི་ལ་འབྲེལ་བ་ཆེན་པོ་ཡོད་ཕྱིར། སྟག་འབུམ་རྒྱལ་ཡང་དེ་ལས་མ་འདས་པར། རང་ཉིད་རྒྱུས་མངའ་ཡོད་པའི་འབྲོག་པའི་འཚོ་བ་དང་སློབ་གྲྭའི་འཚོ་བ། བཟའ་ཟླའི་འཚོ་བ་སོགས་མང་པོ་ཞིག་བརྩམས་ཆོས་ནང་དུ་ཐད་ཀར་དྲངས་ཡོད། ཡིན་ཡང་། “སྟག་འབུམ་རྒྱལ་ནི་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་མང་རྫོང་དུ་སྐྱེས་ཤིང་། སློབ་མཐར་ཕྱིན་རྗེས་མང་རྫོང་དུ་ཡུན་རིང་ལས་ཀ་གཉེར་སྟབས། ཕྱི་རོལ་དུ་ལྟ་སྐོར་དང་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་དུ་འགྲོ་ཐེངས་ཧ་ཅང་ཉུང་། རྩོམ་པ་པོ་ཞིག་དུས་ཡུན་རིང་བོར་གནས་གཅིག་ཏུ་འཚོ་བ་རོལ་ན། འཚོ་བའི་རྨང་གཞི་བརྟན་པོ་ཞིག་འདིང་ཐུབ་པས། བརྩམས་ཆོས་གང་དེའི་ནང་དོན་གྱི་ཟབ་ཚད་དང་ཁྱབ་ཚད་ཇེ་ཆེར་གཏོང་བ་ལ་རྔོ་ཐོགས་མོད། འོན་ཀྱང་། དུས་ཡུན་རིང་བོར་ས་གནས་ཆུང་ངུར་བསྡད་ཅིང་། ས་གནས་ཆུང་ངུར་བསམ་གཞིག་བཏང་ན་ནི། རྩོམ་པ་པོའི་བསམ་བློ་མཐོ་ཚད་གོང་དུ་འཕེལ་བ་ལ་བར་ཆད་ཆེན་པོ་བཟོ་བ་ངེས་གཏན་ཡིན།”[16]དེ་བས། སྟག་འབུམ་རྒྱལ་ནི་ཁོར་ཡུག་ཆུང་ཆུང་དུ་ཡུན་རིང་འཚོ་སྡོད་བྱས་ཤིང་འཚར་ལོངས་བྱུང་བ་ཡིན་ཕྱིར། ཁོའི་སྒྲུང་གཏམ་ནང་གི་ཁོར་ཡུག་ཀྱང་ཧ་ཅང་ཆུང་ཆུང་ཉིད་ལས་མ་འདས་ཏེ། ལྷག་པར་ལོ་རབས་དགུ་བཅུའི་ནང་གི་སྒྲུང་གཏམ་མང་ཆེ་བ་ནི་ཁྱིམ་ཚང་གི་ཁོར་ཡུག་ཆུང་ཆུང་དེ་ལས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན། སྒྲུང་གཏམ་ནང་གི་མི་སྣའི་འགལ་བ་གཙོ་བོའང་ཕལ་ཆེ་བ་བཟའ་ཟླ་ཟུང་གི་འགལ་འབྲེལ་ལས་མ་འདས། བཟའ་ཚང་གི་ངོས་ཐད་ནས་བརྗོད་ནའང་། ཁོའི་ཆུང་དུས་ཀྱི་སློབ་གྲོགས་དང་རྩོམ་གྲོགས་བཀྲ་བྷ་ཡིས་འདི་ལྟར་བྲིས་ཡོད་དེ། “དམངས་ཕལ་བའི་མིག་ལམ་དུ། སྟག་འབུམ་རྒྱལ་ནི་ཆང་རྐྱལ་དང་དུད་རྐྱལ་ཞིག་ཡིན་ཏེ། ནམ་རྒྱུན་ཆང་འཐུང་ཐེངས་རེར་ངེས་པར་ར་བཟི་ངེས་ཡིན། འོན་ཀྱང་ར་བཟི་ཡང་མ་བཟི་རུང་། གོང་མཛུབ་དང་དཀྱིལ་མཛུབ་བར་དུ་དུས་རྟག་པར་ཐ་མག་རྐང་གཅིག་བསྡམས་ནས་ཡོད། བུད་མེད་རྣམས་ཀྱི་འཚོ་བའི་གླེང་མོལ་ཁྲོད། ཆུང་མས་སྟག་འབུམ་རྒྱལ་ཁྱོ་གར་བསྟེན་ཡང་། སྟག་འབུམ་རྒྱལ་གྱིས་སྒྲུང་གཏམ་ཆུང་མར་བླངས་སོ”[17]ཞེས་གདེང་འཇོག་བྱས་པར་གཞིགས་ན། སྟག་འབུམ་རྒྱལ་ནི་དངོས་ཡོད་འཚོ་བའི་ཁྲོད་དུའང་སྒྲུང་གཏམ《སྡིགས་མོ》ནང་གི་སྐྱེས་པ་དེ་ནང་བཞིན། ནམ་རྒྱུན་ཆང་འཐུང་བ་དང་རྩོམ་འབྲི་བ་ལས་རང་གི་ཁྱིམ་ཚང་དང་ཆུང་མ་ལ་ཁག་འགན་མེད་ཅིང་དོ་ཁུར་མི་བྱེད་པ་ཞིག་ཡིན་པ་འདྲ། ཡང་གཅིག་བཤད་ན། བུད་མེད་སུ་ཞིག་ཡིན་ཡང་བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་འཚོ་བར་རེ་སྙེག་དང་སྨོན་ལམ་རྒྱག་སྲིད་པས། སྒྲུང་གཏམ《སྡིགས་མོ》ནང་གི་སྐྱེས་པ་དེ་ལྟ་བུས་ཁྱིམ་ཚང་དང་ཆུང་མ་ལ་བདེ་སྐྱིད་ག་ཙམ་བསྐྲུན་ཐུབ་བམ།  དེ་བས། སྟག་འབུམ་རྒྱལ་གྱི་སྒྲུང་གཏམ་ལ་རང་རྣམ་ལུགས་ཀྱི་སྒྲུང་གཏམ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ངེས་ཅན་ལྡན་པར་སྙམ། རྩོམ་རིག་གཞུང་ལུགས་སྨྲ་བ་ཧྥུ་ལི་ཕུ‍.ལར་ནཱ་ཡིས《རང་རྣམ་འཆིང་ཡིག》 ནང་དུ་འདི་ལྟར་གསུངས་ཡོད་དེ། “རྩོམ་པ་པོ་གང་ཞིག་གིས་རང་གི་འཚོ་བ་དངོས་རྒྱུ་ཆར་བཟུང་སྟེ། ལྷུག་བརྗོད་ཀྱི་ལམ་ནས་བྲིས་པའི་ཕྱིར་དྲན་རང་བཞིན་གྱི་བརྩམས་ཆོས་དེ་ཡིས། གཙོ་བོ་མི་སྒེར་གྱི་འཚོ་བ་དང་། སྒོས་སུ་མི་སྒེར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཤིག་མཚོན་པ་ཡིན”[18] ཞེས་བརྗོད་ཡོད། འོན་ཀྱང་། རྩོམ་པ་པོ་འགའ་ཤོས་ཀྱིས་རང་རྣམ་ལུགས་ཀྱི་སྒྲུང་གཏམ་ནང་གི་མི་སྣ་གཙོ་བོ་དེ་ཉིད་རྩོམ་པ་པོ་རང་ཉིད་ཀྱི་འདྲ་གཟུགས་སམ་བསྡུས་གཟུགས་ཡིན་པ་གཏན་ནས་ཁས་མི་ལེན། ཡང་རྩོམ་པ་པོ་ཁ་ཤས་ཀྱིས་དེ་ཁས་ལེན་པར་འདུག དཔེར་ན། ཞང་ཀང་གི་རྩོམ་པ་པོ་ཧན་ཧྲན་པི(寒山碧)ཡིས་སྒྲུང་རིང《ཕ་ཡུལ་དུ་ལྡོག་པ》ཞེས་པའི་མཇུག་བྱང་དུ་འདི་ལྟར་བྲིས་ཡོད་དེ། “ངའི་རེ་བ་ཡིན་ན་ཀློག་པ་པོ་ཀུན་གྱིས《ཕ་ཡུལ་དུ་ལྡོག་པ》ཞེས་པའི་སྒྲུང་གཏམ་དེ་རང་རྣམ་ལུགས་ཀྱི་སྒྲུང་གཏམ་ཞིག་ཏུ་ངོས་མི་འཛིན་རོགས། དེ་ནི་སྒྲུང་གཏམ་འབའ་ཞིག་ཡིན་པ་ལས། མི་སྣ་དང་གཏམ་རྒྱུད་ཡོད་དོ་ཅོག་རྟོག་བཟོ་ཁོ་ནའོ……”[19] ཞེས་བྲིས་འདུག་མོད། འོན་ཀྱང་། 《ཕ་ཡུལ་དུ་ལྡོག་པ》འི་ནང་གི་མི་སྣ་གཙོ་བོ་ལིང་ཧན་རིན(林焕然)ཞེས་པ་དེའི་མི་ཚེའི་རྒྱུད་རིམ་དང་རྩོམ་པ་པོ་རང་ཉིད་ཀྱི་མི་ཚེ་རྒྱུད་རིམ་གཉིས་ཧ་ཅང་འདྲ་བོ་འདུག་ལ། ཐ་ན་སྒྲུང་གཏམ་ནང་གི་མི་སྣ་དེ་བུ་སྐལ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། རྩོམ་པ་པོ་ཁོ་རང་ཉིད་ཀྱང་བུ་སྐལ་ཞིག་ཡིན་པ་གཉིས་ཀྱང་ཧ་ཅང་འདྲ། དེ་བས་རྩོམ་རིག་དཔྱད་བརྗོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་མགྲིན་གཅིག་ཏུ་ལིང་ཧན་རིན་ནི་རྩོམ་པ་པོ་ཁོང་རང་ཉིད་ཀྱིས་སྒྲུང་གཏམ་དུ་བསྐྱར་བཞེངས་བྱས་པའི་རང་གི་འདྲ་གཟུགས་རེད་ཅེས་བརྗོད། ངས་དྲན་འཛིན་གྱི་ཡོལ་ངོར་ད་དུང་ཡལ་མེད་པ་ནི། ང་རང་དངོས་གཞི་སློབ་མ་ཡིན་དུས། བོད་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོ་ལྷ་བྱམས་རྒྱལ་གྱིས་ཀྱང་སྐད་ཆ་འདི་འདྲ་ཞིག་ལབ་མྱོང་སྟེ། ཁྱེད་ཚོས་སྒྲུང་གཏམ་དེབ《ལམ་གྱི་ཉི་འོད》ནང་གི་མི་སྣ་གང་ཡང་ང་ལ་ངོས་འཛིན་བྱ་མི་རུང་། ལྷག་པར་སྒྲུང་གཏམ་ནང་གི“ང”ཞེས་པའི་མི་སྣ་དེ་ང་ལ་འཁྲུལ་མི་རུང་། དེ་ང་མིན་ཞེས་གསལ་འདེབས་བྱས་མྱོང་། རྩོམ་པ་པོས་འདི་ལྟར་བརྗོད་དོན་ཡང་ཁོ་རང་གི་སྒྲུང་གཏམ་ལ་རང་རྣམ་ལུགས་ཀྱི་སྒྲུང་གཏམ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པ་ཁས་མ་བླངས་པ་རེད། ཡིན་ཡང་། རྩོམ་པ་པོ་ཚའོ་ཝུན་ཞོན(曹文轩)ནི་དེ་ལྟ་མིན་པར། ཁོང་གིས《ཀློག་འདོན་པ》ཞེས་པའི་ལེ་ཚན་ཐད་གཏོང་དུ་མདོ་འཛིན་པ་ལ་འདི་ལྟར་བརྗོད། “ཁྱེད་ཀྱིས་ཚམ་ཚོམ་ཅི་ཡང་མེད་པར་སྒྲུང་གཏམ《རྩྭ་ཁང》ནང་གི་སངས་ཆའོ་ཞེས་པའི་མི་སྣ་དེ་ངའི་ཨ་ཕ་རུ་ངོས་བཟུང་ཆོག་ལ། སངས་སངས་ཞེས་པའི་བྱིས་པ་དེ་ང་རང་ཉིད་ལ་ངོས་བཟུང་ཆོག”ཅེས་བརྗོད། 《རྩྭ་ཁང》ཞེས་པའི་སྒྲུང་གཏམ་དེ་ནི་སངས་སངས་ཞེས་པའི་བྱིས་པ་དེའི་ལོ་ངོ་དྲུག་རིང་གི་སློབ་ཆུང་གི་འཚོ་བ་བྲིས་པའི་སྒྲུང་གཏམ་ཞིག་ཡིན་ལ། རྩོམ་པ་པོས་ཁོ་རང་ཉིད་ཀྱི་སློབ་ཆུང་གི་འཚོ་བ་དང་ཕ་བུའི་འབྲེལ་བ་ཡང་ཏག་ཏག་དེ་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ཞེས་ཁས་ལེན་གྱིན་འདུག གང་ལྟར། ཁས་བླངས་ཀྱང་མ་བླངས་རུང་། རྩོམ་རིག་རང་རྣམ་གྱི་ངོས་ཐད་ནས་བརྗོད་ན། རྩོམ་པ་པོ་མང་ཆེ་ཤོས་ནི་རང་ཉིད་དངོས་སུ་བརྒྱུད་མྱོང་བའི་མི་ཚེའི་ཉམས་མྱོང་ཅི་རིགས་སྒྲུང་གཏམ་དུ་འབྲི་རྒྱུར་དགའ་ལ། དེའི་རྒྱུ་རྐྱེན་གཙོ་བོ་ཉག་གཅིག་ནི་ཉམས་མྱོང་དེ་དག་ནི་ཁོ་རང་ཉིད་ལ་མཚོན་ན་ཆེས་རྒྱུས་མངའ་ཡོད་པའི་རྒྱུ་ཆ་ཡིན་པས་རེད། མི་སུ་དང་གང་ཞིག་ལ་མཚོན་ནའང་། རང་ཉིད་དངོས་སུ་བརྒྱུད་མྱོང་བའི་ཉམས་མྱོང་དེར་རྒྱུས་མངའ་ཡོད་ཡོད་ཅིག་གཞན་གང་ཞིག་ལ་དེ་འདྲའི་རྒྱུས་མངས་ཡོད་དམ། དེ་བཞིན་སྟག་འབུམ་རྒྱལ་ལ་མཚོན་ནའང་། དུས་སྐབས་མི་འདྲ་བ་དུ་མ་ཞིག་དངོས་སུ་བརྒྱུད་མྱོང་ལ། ངོ་བོ་མི་འདྲ་བའི་སྤྱི་ཚོགས་ཁོར་ཡུག་ཀྱང་མང་པོ་ཞིག་བརྗེས་མྱོང་སྟབས། ཁོའི་དྲན་འཛིན་ངོས་སུ་དུས་རབས་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱིས་བཞག་པའི་བག་ཆགས་ནི་ཧ་ཅང་གསལ་བ་མ་ཟད། དེ་དག་གིས་ཁོའི་བསམ་བློའི་འདུ་ཤེས་དང་རིག་གནས་ཀྱི་ལྟ་བ། ད་དུང་གསར་རྩོམ་གྱི་འཕེལ་ཕྱོགས་སོགས་ལ་ཤན་ཤུགས་ངེས་ཅན་ཐེབས་ཡོད་སྲིད། དེ་བས། ཚིག་བརྒྱ་མདོར་དྲིལ་ན། སྟག་འབུམ་རྒྱལ་གྱི་མི་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་དང་འཚོ་བའི་གནས་བབ། ལྷག་པར་བཟའ་ཚང་གི་འགྱུར་བ་སོགས་གང་ལ་བལྟས་ཀྱང་། དེ་དག་ཁོའི་སྒྲུང་གཏམ་ནང་དུ་བསྐྱར་བཞེངས་བྱས་ཡོད་སྟབས། ལོ་རབས་དགུ་བཅུའི་ནང་གི་སྒྲུང་གཏམ་ཡིན་ན་འདྲ། ཉིས་སྟོང་རྗེས་ཀྱི་སྒྲུང་གཏམ་ཡིན་ན་ཆོག བརྗོད་བྱ་ལ་བཟའ་ཟླ་ནས་ཁྱི་རུ་འགྱུར་བ་བྱུང་ཡོད་མོད། གཅིག་ནི་ཁྱིམ་ཚང་ནང་གི་ཁོ་དང་། ཅིག་ཤོས་ནི་སྤྱི་ཚོགས་ཁྲོད་ཀྱི་ཁོ་རང་ཉིད་ཀྱི་རང་རྣམ་མམ་བསྡུས་གཟུགས་མང་པོ་ཞིག་གསལ་བོར་མཚོན་ཐུབ།

གསུམ། “བཟའ་ཟླའི”འབྲེལ་བ་ལས་འཕྲོས་པའི་བསམ་གཞིག་དང་དོན་སྙིང་།  

སྟག་འབུམ་རྒྱལ་གྱིས་སྒྲུང་གཏམ་མང་ཆེ་བ་ཞིག་ཏུ་བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བ་མངོན་གསལ་དུ་བྲིས་འདུག  དེས་ན། རྩོམ་པ་པོས་བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བ་བྲིས་པ་བརྒྱུད་གང་དང་ཅི་ཞིག་ལ་བསམ་གཞིག་བཏང་ཡོད་དམ། དེ་ལ་དོན་སྙིང་ག་འདྲ་ཞིག་མཆིས་སམ། ཁོ་བོའི་འདོད་ཚུལ་ལྟར་ན། རྩོམ་པ་པོས་སྒྲུང་གཏམ་དུ་བཟའ་ཟླ་བྲིས་པ་བརྒྱུད་ནས་དངོས་ཡོད་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནད་དོན་ནམ་མིའི་གཉུག་གཤིས་ཀྱི་གནད་དོན་གང་ཞིག་ལ་བསམ་གཞིག་ཞིབ་མོ་བཏང་སྟེ། ཀློག་པ་པོ་ཀུན་གྱིས་བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བ་ལ་སྔར་བས་དོ་སྣང་དང་གཅེས་སྤྲས་བྱ་དགོས་པར་འབོད་སྐུལ་བཏང་ཡོད་པར་སྙམ། རྒྱུ་མཚན་ནི། “ཁྱིམ་བཟའ་ཚང་འགྲིག་ན་བདེ་སྐྱིད་ཡིན”ཞེས་བཤད་སྲོལ་ཡོད་པ་ལྟར། ཁྱིམ་ཚང་ལེགས་པོ་ཞིག་བསྐྲུན་དགོས་ན་ཐོག་མར་བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བ་ཡག་པོ་ཞིག་འཁྱོངས་དགོས་ལ། བདེ་སྐྱིད་རྟག་བརྟན་ཞིག་ཡོང་དགོས་ན་དེའང་བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བ་བརྟན་པོ་ཞིག་འཁྱོངས་མིན་ལ་རག་ལས། བཟའ་ཟླ་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་བཟང་མིན་དེ་མཐར་གཏུགས་ན་ཁྱིམ་ཚང་གི་བདེ་སྐྱིད་དང་། སྒོས་སུ་བྱིས་པའི་སློབ་གསོ་དང་བདེ་ཐང་ལ་རག་ལས་ཆེན་པོ་ཡོད་པས། བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བ་དེ་མི་དང་མིའི་འབྲེལ་བ་མཐའ་དག་ལས་ཧ་ཅང་འགངས་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པར་སྙམ། 《མི་རབས་གསུམ་གྱི་རྨི་ལམ》ནང་གི་ལྷ་བྱམས་དང་དཔལ་མཚོ་གཉིས་ལ་མཚོན་ན། ཁོ་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་བརྟན་པོ་མིན་པ་དེ་མཐར་གཏུགས་ན་ཕན་ཚུན་ལ་ཡིད་ཆེས་ཉུང་བ་དང་བརྩི་བཀུར་མེད་པས་ལན། དཔལ་མཚོ་དང་ཨ་ལགས་གཉིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་ཕན་ཚུན་ལ་ཁག་འགན་དང་ཡིད་ཆེས་མེད་པས་གཉེན་འཐོར་བྱུང་དགོས་ལ། དཔལ་མཚོས་ནི་རང་སྡུག་རང་གིས་ཉོས་པས་མི་ཚད། རང་གིས་བསགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་དེ་དག་ཅིས་ཀྱང་བཟོད་མ་ནུས་པས་ཐ་མར་ཆུ་ལ་ལྕེབས་དགོས་བྱུང་། རྩོམ་པ་པོས་བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བ་འདི་འདྲ་ཞིག་བརྒྱུད་ནས་ང་ཚོ་ལ་བཟའ་ཟླའི་བར་དུ་བརྩེ་དུང་ཡོད་དགོས་པ་ནི་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན་ནའང་། དེ་ལས་ཀྱང་གཙོ་བོ་ནི་ཕན་ཚུན་ལ་ཡིད་ཆེས་དང་བརྩི་བཀུར་བྱ་དགོས་པའི་གནས་ལུགས་ཤིག་བསྟན་ཡོད་པར་སྙམ།  《སྡིགས་མོ》འི་ནང་དུ། ཁྱོ་ཤུག་གཉིས་ཀྱི་འཚོ་བའི་ཟུར་ཞིག་ལྷུག་བརྗོད་བྱས་པ་བརྒྱུད་ནས། རྩོམ་པ་པོས་ང་ཚོ་ལ་འཚོ་བ་ནི་མ་གཞི་ནས་དཀའ་སྡུག་དང་ཐོབ་ཤོར་གྱི་གོ་རིམ་ཞིག་ཡིན་པ་བདེན་ཡང་། ཕན་ཚུན་ལ་གུ་ཡངས་མང་ཙམ་བྱས། འཁང་ར་ཉུང་ཙམ་བྱས། བཟོད་སྒོམ་མང་ཙམ་བྱས། ལེ་འདའ་ཉུང་ཙམ་བྱས། རྒྱབ་སྐྱོར་མང་ཙམ་བྱས། སྡིགས་མོ་ཉུང་ཙམ་བྱས་ན། བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་ཉི་མ་ཤར་ངེས་ལ། སྤྲོ་སྐྱིད་ཀྱི་ཟླ་བ་ཚེས་ངེས་པའི་ཡིད་ཆེས་དང་སྤོབས་པ་བསྩལ་ཡོད། དེ་མིན་སྒྲུང་གཏམ་གཞན་དག་ཏུ། བཟའ་ཚང་འགྲིག་ཅིང་མཐུན་པ་ནི་ཁྱིམ་ཚང་དེའི་སློབ་གསོ་ལེགས་པར་སྐྱོང་བའི་རྨང་གཞི་ཡིན་པ་བསྟན་ཡོད་དེ། 《སྡུག་གི་ལོ་མ་ཆང་གིས་བངས་པ་མིན》ནང་གི་ཐར་རེ་འཚོ་དང་མོའི་ཁྱོ་ག་གཉིས་ལ་མཚོན་ན། ཁོ་གཉིས་ཀ་མ་མཐུན་མ་འགྲིག་པས་དབང་གིས། ཐར་རེ་འཚོས་ལོ་བདུན་ལ་སོན་ཡོད་པའི་བུ་མོ་དེ་སྡེ་བའི་སློབ་ཆུང་དུ་བསྐྱལ་ན་སྙམ་ཡང་། འོན་ཀྱང་བུ་མོ་སློབ་གྲྭར་བསྐྱལ་ན་ནོར་རྫི་མེད་པས་ཁྱོ་ག་ཅིས་ཀྱང་མོས་མཐུན་མ་བྱུང་། འདི་ཡང་མཐར་གཏུགས་ན་ཐར་རེ་འཚོའི་ཁྱོ་ག་ཡིས་ཡི་གེ་མི་ཤེས་པ་དང་མ་གཞི་ནས་ཕོ་མཆོག་མོ་དམན་གྱི་འདུ་ཤེས་དྲག་པོ་ཡོད་པས། མིག་སྔར་གྱི་འཚོ་བ་དང་དམིགས་འདུན་བསམ་སྟེ་རང་གི་བྱིས་པའི་མདུན་ལམ་ལ་བར་ཆད་ཆེན་པོ་བཟོས་པ་གདོན་མི་ཟ། འདི་ཡང་རྩོམ་པ་པོས་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བ་ལ་བསམ་གཞིག་དང་དོ་སྣང་བྱས་པ་ལས་བྱུང་བའི་བསམ་བློའི་དགོངས་དོན་ཞིག་ཡིན་ལ། ཀློག་པ་པོ་ཀུན་གྱིས་ཅིས་ཀྱང་རྟོགས་དགོས་པའི་མི་ཚེའི་གནས་ལུགས་ཤིག་ཀྱང་ཡིན་པར་འདོད།

མཇུག་བསྡུ་བ།

སྟག་འབུམ་རྒྱལ་ནི་དུས་ཡུན་རིང་བོར་ཁོར་ཡུག་ཆུང་ངུར་འཚོ་སྡོད་བྱས་ཤིང་། ཁོར་ཡུག་ཆུང་ངུར་བསམ་གཞིག་བཏང་གཤིས། ཁོ་ལ་འཚོ་བའི་རྨང་གཞི་བརྟན་པོ་ཞིག་ཡོད་ཁར། བརྩམས་ཆོས་མང་པོ་ཞིག་གི་ནང་དོན་གྱི་ཟབ་ཚད་དང་ཁྱབ་ཚད་ཀྱང་གཞན་ལས་ལྷག་པ་ཞིག་ཡིན། ལྷག་པར་ལོ་རབས་དགུ་བཅུའི་ནང་དུ་བརྩམས་པའི་སྒྲུང་གཏམ་ཕལ་ཆེ་བར་བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བ་འབུར་དུ་ཐོན་ཞིང་གསོན་ཉམས་ལྡན་ལ། བརྩམས་ཆོས་ཡོངས་ཀྱི་“བཟའ་ཟླའི”འབྲེལ་བ་ཡང་དུས་ཀྱི་འགྲོས་དང་བསྟུན། འགྲིག—འཐོར—ཧ་ཅང་འགྲིག—མག་མོག་ཅིག་ཏུ་གྱུར་བའི་འགྱུར་ལྡོག་དེ་ཉིད་རྩོམ་པ་པོ་ཁོང་རང་ཉིད་ཀྱི་མི་ཚེའི་རྒྱུད་རིམ་དང་ཧ་ཅང་འདྲ་སྟེ། ཁོས་ཀྱང་སྔ་ཕྱིར་བཟའ་ཚང་གཉིས་བསྒྲིགས་པ་དང་། སྔ་མ་ནི་བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བ་མི་ལེགས་མོད། ཕྱི་མ་ནི་བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བ་ལེགས་པོ་ཡོད་ཕྱིར། སྒྲུང་གཏམ་ཁྲོད་ཀྱི་བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བའི་འགྱུར་བ་དེ་རྩོམ་པ་པོའི་བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བའི་འགྱུར་བ་དང་མཐུན་པའི་ངོས་ཐད་དེ་ནས་སྟག་འབུམ་རྒྱལ་གྱི་སྒྲུང་གཏམ་ཕལ་ཆེ་བར་རང་རྣམ་ལུགས་ཀྱི་སྒྲུང་གཏམ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པར་ཁོ་བོས་འདོད། ཡང་གཅིག་བཤད་ན། བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བའི་འགྱུར་བ་དེའི་གོ་རིམ་ཁྲོད་དུ་རྩོམ་པ་པོས་བཟའ་ཟླའི་འབྲེལ་བ་ལ་ཡང་ཡང་བསམ་གཞིག་བཏང་སྟེ། ཕུགས་བསམ་དང་དངོས་ཡོད་བར་གྱི་འགལ་འདུ་དང་། མིའི་གཉུག་གཤིས་ཀྱི་གནད་དོན་དང་བརྡབ་གསིག་གང་རུང་ལ་རྟོག་འཇུག་དང་དབྱེ་ཞིབ། གསེལ་འགྲོལ་དང་ཕྱོགས་སྡོམ་བྱས་པར་བསྟུན། རྩོམ་པ་པོས་འཚོ་བ་བདེན་པ་དང་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་རྟོག་བཟོ་ངེས་ཅན་ཞིག་གི་ལམ་ནས་ང་ཚོ་ལ། བཟའ་ཚང་འགྲིག་པ་ནི་ཁྱིམ་ཚང་གི་བདེ་སྐྱིད་བསྐྲུན་པ་ཡིན་ལ། བཟའ་ཚང་མཐུན་པ་ནི་ཁྱིམ་ཚང་གི་སློབ་གསོ་བསྐྱངས་པ་ཡིན་པའི་གནས་ལུགས་བསྟན་ཡོད་ལ། ང་ཚོ་ལ་བཟའ་ཚང་འགྲིག་ཅིང་མཐུན་དགོས་པའི་བསླབ་བྱ་གནང་ཡོད།

དཔྱད་རྩོམ་འདི2018ལོའི《བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་སྒྱུ་རྩལ》དེབ་དྲུག་པ་རུ་བཀོད།

དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ།

1.  སྟག་འབུམ་རྒྱལ། 《མི་རབས་གསུམ་གྱི་རྨི་ལམ།》 ཟི་ལིང་། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2009ལོའི་དཔར་ཐེངས་དང་པོ།

2.  སྟག་འབུམ་རྒྱལ། 《སྡིགས་མོ》 མཆོད་མེ་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་དྲ་བ།

3.  བན་དེ་མཁར་གྱིས་བསྒྲིགས། 《སྟག་འབུམ་རྒྱལ་གྱི་སྒྲུང་གཏམ་ལ་དཔྱད་པ》 ཟི་ལིང་།  མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2014ལོའི་དཔར་ཐེངས་དང་པོ།

4.  བཀྲ་བྷས་བསྒྲིགས། 《གསར་རྩོམ་ཉམས་མྱོང་གླེང་བ》 པེ་ཅིན། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2013ལོའི་དཔར་ཐེངས་དང་པོ།

5.  扎巴.《一支笔撑起一片天——德本加和他的作品印象记》

6.  菲利浦·勒热讷.《自传契约》[M].杨国政,译, 北京:生活·读书·新知三联书店,2001.

7.  寒山碧.后记[M]//寒山碧.还乡.香港:东西文化事业公司, 2001. 

8.  赵白生.传记文学理论[M].北京:北京大学出版社,2003.

[1] 杨正润.现代传记学 [ M] .南京 :南京大学出版社, 2009

[2] སྟག་འབུམ་རྒྱལ། 《མི་རབས་གསུམ་གྱི་རྨི་ལམ།》 ཟི་ལིང་། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ཤ29

[3] སྟག་འབུམ་རྒྱལ། 《སྡིགས་མོ》 མཆོད་མེ་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་དྲ་བ།

[4] སྟག་འབུམ་རྒྱལ། 《སྡིགས་མོ》 མཆོད་མེ་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་དྲ་བ།

[5] སྟག་འབུམ་རྒྱལ། 《མི་རབས་གསུམ་གྱི་རྨི་ལམ།》 ཟི་ལིང་། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ཤ156

[6] སྟག་འབུམ་རྒྱལ། 《མི་རབས་གསུམ་གྱི་རྨི་ལམ།》 ཟི་ལིང་། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ཤ28

[7] སྟག་འབུམ་རྒྱལ། 《མི་རབས་གསུམ་གྱི་རྨི་ལམ།》 ཟི་ལིང་། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ཤ28

[8] སྟག་འབུམ་རྒྱལ། 《མི་རབས་གསུམ་གྱི་རྨི་ལམ།》 ཟི་ལིང་། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ཤ110

[9] སྟག་འབུམ་རྒྱལ། 《མི་རབས་གསུམ་གྱི་རྨི་ལམ།》 ཟི་ལིང་། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ཤ110

[10] སྟག་འབུམ་རྒྱལ། 《མི་རབས་གསུམ་གྱི་རྨི་ལམ།》 ཟི་ལིང་། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ཤ22

[11] སྟག་འབུམ་རྒྱལ། 《སྡིགས་མོ》 མཆོད་མེ་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་དྲ་བ།

[12] སྟག་འབུམ་རྒྱལ། 《སྡིགས་མོ》 མཆོད་མེ་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་དྲ་བ།

[13] སྟག་འབུམ་རྒྱལ། 《སྡིགས་མོ》 མཆོད་མེ་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་དྲ་བ།

[14] སྟག་འབུམ་རྒྱལ། 《སྡིགས་མོ》 མཆོད་མེ་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་དྲ་བ།

[15] སྟག་འབུམ་རྒྱལ། 《སྡིགས་མོ》 མཆོད་མེ་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་དྲ་བ།

[16] 扎巴 《一支笔撑起一片天——德本加和他的作品印象记》P22-23

[17]扎巴 《一支笔撑起一片天——德本加和他的作品印象记》P22-23

[18]菲利浦·勒热讷.自传契约[ M ].杨国政,译,北京:生活·读书·新知三联书店,2001.

[19]寒山碧.后记[M]//寒山碧.还乡.香港:东西文化事业公司, 2001.

རྩོམ་སྒྲིག་པ། ཚེ་མཁར་རྒྱལ།

དཔྱད་མཆན 0 ཡོད།