ར་ འ་ བ་ ་ གས་ ་ ངས་ ་ གགས་ པའམ་ ་ ག་ པ་ ་ ་ དང་ གང་ ན་ ཡང་།   རང་ རང་ ་ འ་ བ་ ད་ ག་ མཐའ་ བར་ གམ་ ་ རང་ དང་ འལ་ ཐབས་ ད་ པ་ དང་།   ཡང་ ན་ ས་ པར་ ་ བསམ་ ་ གང་ དས་ པ་ ་ རང་ རང་ ་ ཟས་ ས་ ད་ འམ་ ལ་ གས་ པ་ གནད་ ན་ དག་ ན། ན་ ང་ ་ དག་ ཚང་ མ་ ་ ག་ ་ གནད་ ན་ ཏག་ ཏག་ ན་ པས།   མཚན་ ད་ ག་ པ་ བད་ ག་ དས་ ་ ་ གགས།   ་ ན་ མཚན་ ད་ ག་ པ་ བད་ ག་ དས་ ་ ་ ག་ ན་ ་ ན།  
     འཇར་ མན་ ་ གནའ་ གས་ མས་ ག་ མཚན་ ད་ ་ བ་ མཁན་ ་ ་ ལ （G.W.F.Hegel,1770_1831）ས་ ས་ བང་ བ་ ར་ ན།   “མཚན་ ད་ ག་ པ་ བསམ་ ་ གང་ ལ་ ་ ་ ལ་ བ་ པ་ ་ ན་ པ་ དང་།   ་ ལ་ བ་ པ་ ནང་ ་ ད་ པ་ ཐམས་ ཅད་ འས་ ད ”པ་ དང་།   “་ ལ་ བ་ པ་ ནང་ ་ ད་ པ་ ཐམས་ ཅད་ མ་ འས་ པ་ ད་ པ་ བས་ ་ ད་ གད་ མཚན་ ད་ ག་ པ་ བ་ པ ”ད།   ་ ན་ དན་ ་ ང་ རབས་ མཚན་ ད་ ་ བ་ མཁན་ ་ ར་ ལ （B.Russell,1872_1970）ས་ ང་། ་ ལ་ བ་ པ་ ནང་ ན་ ན་ པར་ བན་ ནས་ མཚན་ ད་ ག་ པ་ དང་ ཚན་ ག་ ་ འ་ བམས ”ས་ ས་ འན་ ས་ ད།   གནའ་ རབས་ ་ ་ ་ ས་ བས་ །   ཚན་ ག་ ང་ མཚན་ ད་ ག་ པ་ ངས་ གགས་ ་ བཞག་ ད།   ས་ ར་ ཚན་ ག་ དང་ མཚན་ ད་ ག་ པ་ གས་ ད་ ང་ ་ ར་ ས་ ད།   ་ མཚན་ ་ བས་ ར་ ་ གས་ ཀ་ བད་ ག་ ་ ་ ལ་ བ་ པ་ གནད་ ན་ ན་ པར་ ས་ ན་ བ་ ད་ ང། ་ ར་ རང་ ་ ད་ པར་ ཅན་ ་ བ་ འག་ ་ ལ་ ད་ པ་ གསལ་ ར་ གས་ ད་ པ་ ན།    ་ ལ་ བ་ པ་ གནད་ ན་ ས་ པ་ ་ ་ ་ གས་ ་ ལ་ ན་ ར་ ན།   ་ འར （易）﹝1﹞འང་ གས （太极）﹝2﹞ས་ ལམ་ དང་ ག་ པ （道）﹝3﹞ལ་ གས་ པར་ ་ དས་ ལ། ད་ རང་ ་ ཚད་ མ་ དང་ ནང་ ན་ ག་ པ་ ར་ ན་ ས་ ་ དང་ ད་ པ་ དང་ ག་ བ་ གཞལ་ ་ ལ་ གས་ པར་ ་ དས། ས་ ་ ལ་ གས་ ང་ ཐ་ ད་ ་ གས་ ནས་ ས་ འན་ ས་ ད་ ལ། མཐར་ གགས་ ན། ང་ བ་ ད་ དང་ ་ བ་ གས་ དང་ དམ་ ར་ འལ་ དས།
   མཚན་ ད་ ག་ པ་ འང་ ན།
མཚན་ ད་ ག་ པ་ ་ ར་ འང་ བ་ གས་ ནས་ བཤད་ ན།   གནའ་ རབས་ ་ ་  （古希腊）ག་ གནས་ ན་ མན་ ་ ང་ འན་ མཁན་ ་ མཚན་ ད་ ག་ པ་ མཁན་ ་ ཨ་ ་ ་ ་ ཏལ （Aristotles,ན་  384－ན་  322 ）ས་ ས་ བང་ བ་ ར་ ན། “མཚར་ ང་ ་ དབང་ ས་ ་ མས་ ས་ མཚན་ ད་ ག་ པར་ བསམ་ གགས་ དང་ བསམ་ ་ གང་ འ་ བམས ”ང་།   མཚར་ ང་ ་ འ་ བ་ ་ གས་ ་ ་ ས་ པ་ ནས་ ས་ པ་ དང་ མ་ ག་ པ་ ནས་ ག་ པ “བར་ བལ་ ་ མ་ པ ”ན་ ར།   བར་ བལ་ ་ མ་ པ་ ར་ བན་ ནས་ ས་ ་ གས་ ་ ་ ་ འད་ དང་ ད་ དས་ ར།   ་ མཚན་ ་ ་ བ་ ནས་ ་ ངས་ པ་ ག་ ལ་ མན་ ན་ མཚར་ ང་ འང་ ཐབས་ ད་ པ་ དང་།   ཐམས་ ཅད་ མན་ པ་ ག་ ལ་ མན་ ན་ ཡང་ མཚར་