ང་ ་ ད་ ་ ་ བ། ག་ པ། ཚད་ མ་ ག་ པ་ འལ་ འར།
ང་ ་ ས་ པ་ བན་ ་ ་ ན་ ་ ས་ རབས་ ད་ པ་ ནས་ བང་ གནའ་ ་ ་ གར་ ་ ཚད་ མ་ ས་ པ་ ཐ་ ད་ དང་ མ་ གཞག་ ང་ འག་ པ་ དང་། ་ ་ ས་ རབས་ གས་ པར་ བས་ ས་ གས་ པ་ ཅན་ ་ ན་ པ་ ང་ ང་ ང་ ག་ ས་ ན་ ་ ཚད་ མ་ མ་ གཞག་ ལས་ ང་ བ་ གས་ ལམ་ མཐའ་ དག་ གས་ མ་ བས་ 《གས་ པ་ མ 》བམས་ པ་ ནས་ བང་ གང་ ་ ད་ རང་ ་ བ་ པ་ ག་ གང་ གསར་ པ་ ག་ ་ ར་ པར་ མ་ ཟད། གནའ་ ་ ་ གར་ ་ ཚད་ མ་ ག་ པ་ གང་ ་ ག་ མ་ འང་ ར་ འག 《གས་ པ་ མ 》་ ད་ ས་ ག་ ་ ། གང་ ་ ལས་ ཚད་ མ་ བ་ དང་ བ་ ངག་ ཡན་ ལག་ ་ གས་ པར་ གཏན་ ལ་ ཕབ་ ད་ པ་ ་ ན། ས་ རབས་ ་ པར་ བས་ ས་ བ་ དན་ གས་ ་ ང་ ས 《གས་ པ་ མ 》ལས་ བན་ པ་ བ་ ངག་ ཡན་ ལག་ ་ མ་ པར་ བཀག་ ་ བ་ ངག་ ཡན་ ལག་ གམ་ དང་ གས་ ཡང་ དག་ ་ མཚན་ ད་ ལ་ གམ་ གཏན་ ལ་ ཕབ། ་ ས་ དཔལ་ ན་ ས་ ་ གས་ པས་ གས་ ཡང་ དག་ ་ མཚན་ ད་ ལ་ གམ་ ་ ས་ པ་ ་ མཚན་ ལ། གས་ ས་ ་ འལ་ བ་ གསལ་ བར་ ད་ པ་ བདག་ གག་ འལ་ དང་། ན་ ང་ འལ་ གས་ ་ ས་ པ་ དང་། བ་ ངག་ ཡན་ ལག་ གས་ ་ ས་ པ་ ལམ་ ལ་ ་ ར་ ས། ད་ ་ ཆ་ བ་ ས་ ་ ང་ “ཆ་ པ་ གས་ ་ ་ ས་ ག ”དང་། “དགག་ ག་ ང་ ས ”“ཁས་ ན་ ང་ ལ ”གས་ ར་ ་ གར་ འང་ ང་ མ་ ང་ བ་ གས་ ལམ་ ་ གསང་ བ་ མང་ ་ གསར་ གད་ གནང་། གཞན་ ཡང་ ང་ ལ་ ན་ ཏན་ ་ མ་ མག་ ས་ ་ ང་ པཎ་ ན་ ས “ཚད་ མ་ ག་ ང་ ་ བ་ གས་ ལ་ ར་ ་ ད ”བར་ གངས་ ད་ ད་ ན་ བད་ པས་ མཇལ་ མ་ བ་ ། །
བན་ པ། ས་ གས་ ས་ འངས་ 《ཚད་ མ་ མ་ འལ 》ལས་ བན་ པ་ ཚད་ མ་ མཚན་ ད་ ་ ་ བ་ ན་ ངས་ ་ གས།
ས་ རབས་ བན་ པ་ བས་ དཔལ་ ན་ ས་ ་ གས་ པ་ ན་ ་ ང་ ས 《ས་ པ་ བན་ བས་ ཚད་ མ་ མ་ འལ 》བམས་ པ་ ནས་ བང་ ནང་ པ་ ཕལ་ ར་ ས་ བན་ བས་ ་ ཚད་ མ་ ག་ པ་ ཚད་ བ་ ་ གང་ ་ བ། ་ བས་ ་ ད་ གས་ ་ བན་ བས་ ་ འལ་ བ་ ན་ ་ མང་། འར་ བན་ བས་ ་ དག་ ་ ཚད་ མ་ ་ ན་ ལ་ ་ བ་ ན་ ལ་ ་ གག་ པ་ ང་ བ་ མས་ གས་ གག་ ་ བད་ ནས་ ད་ བ་ ས་ ན། 《ས་ པ་ བན་ བས་ ཚད་ མ་ མ་ འལ 》 “ཚད་ མ་ བ་ ད་ ཅན་ ས་ པ ”ས་ དང་། “མ་ ས་ ན་ ་ གསལ་ ད་ ང ”ས་ པ་ ང་ ག་ ་ འ་ བ་ ང་ བ་ ད་ པ་ ལ་ བན་ ནས་ ཚད་ མ་ ་ ན་ འག་ ལ་ ་ མན་ པ་ ང་། ་ དག་ བ་ ན། ང་ ་ ང་ ག་ ་ ས་ ཚད་ མ་ མཚན་ ད་ ཆ་ ཚང་ ་ ན་ པར་ འད་ པ་ དང་། གས་ ཀ་ གས་ ནས་ ཚད་ མ་ མཚན་ ད་ ཆ་ ཚང་ གག་ ན་ པར་ འད་ པ་ དང་། ང་ ག་ དང་ ་ ་ ནས་ ཚད་ མ་ མཚན་ ད་ ཆ་ ཚང་ ག་ ན་ པར་ འད་ པ་ དང་ གམ་ ་ འ།
དང་ ་ ་ ་ གར་ ་ བ་ དན་ ་ དབང་ ་ དང་ ་ ་ གས་ ན་ ། ་ གས་ ས་ ང་ ག “་ མ་ ་ འག་ ན་ ལ་ གས་ པ་ དང་། ་ མ་ ་ བན་ བས་ ལ་ གས་ པ་ མཚན་ ད་ ་ འད ”པར་ གངས་ ་ འག་ ན་ ལ་ གས་ པ་ དང་ བན་ བས་ ལ་ གས་ པ་ ཚད་ མ་ མཚན་ ད་ གས་ གས་ བན་ པ་ དང་། ་ དང་ འ་ བར་ ་ གར་ ་ བ་ དན་ ན་ མཁན་ ས་ ང “་ མ་ ་ ཐ་ ད་ པ་ ཚད་ མ་ མཚན་ ད། ་ མ་ ་ ན་ དམ་ པ་ ཚད་ མ་ མཚན་ ད་ ་ འད ”པར་ གངས་ ། ། ་ ན་ ་ ས་ བཤད་ པ་ ན་ དམ་ པ་ ཚད་ མ་ དང་ ཐ་ ད་ པ་ ཚད་ མ་ ན་ ་ ན་ ་ ན། འཕགས་ པ་ གང་ ཟག་ ་ ད་ ་ རང་ ལ་ མན་ མ་ ་ གས་ པ་ གསལ་ ང་ ་ ང་ བ་ ་ ན་ དམ་ པ་ ཚད་ མ་ དང་། ་ ་ ་ ་ ད་ ་ གང་ འན་ གས་ ང་ ་ ་ བ་ བ་ ག་ པ་ ཐ་ ད་ པ་ ཚད་ མ་ ན་ ་ བད། ་ བ་ འ་ ་ ས་ ་ ནང་ པ་ ཚད་ མ་ ག་ པ་ འལ་ ས་ ད་ ཁས་ ་ ན་ ང་ ག་ པར་ ད་ ་ ཚད་ མ་ ག་ པ་ འལ་ ས་ ད་ དགག་ པ་ གནང་ འག་ ། ས་ པཎ་ ས “མཚན་ ད་ གས་ ས་ འག་ ན་ །། མན་ ་ ་ ཡང་ གས་ ་ འར། ། ”ས་ གངས་ ་ དགག་ པ་ གནང་ འག་ །
གས་ པ་ ་ ་ གར་ ་ བ་ དན་ ས་ མག་ ས་ འངས་ དང་ བཅས་ པས་ བད་ ། 《འཐད་ ན་ ང་ བ 》ལས། “མན་ མ་ དང་ ས་ ་ དཔག་ པ་ ཚད་ མ་ ད་ ག་ མ་ དང་ ་ ད་ ་ ཚད་ མ་ ན་ ལ། ་ དག་ ་ ན་ ་ ར་ བ་ བ་ པ་ དང་ བ་ བ་ ཐ་ ་ དད་ པ་ ་ མ་ མས་ ་ ཚད་ མ་ ན་ པ་ ངས་ པ། ”ས་ གངས་ ་ ཚད་ མ་ ན་ ན་ ་ བ་ བ་ ན་ དས་ པར་ མ་ ཟད། གསར་ གས་ ་ ས་ པའང་ ན་ དས་ པར་ བན་ ད། ་ བན་ ་ ཐམས་ ཅད་ མན་ པས་ ང “ས་ ན་ ཚད་ མ་ བ་ ད་ ཅན་ ས་ པ། ས་ པ་ ན་ ་ བ་ བ་ ཙམ་ ན། གསར་ ་ གས་ པ་ འ་ ་ ་ ན་ ས་ ས་ ར་ ། མ་ ས་ ན་ ་ གསལ་ ད་ ང་། ། ས་ གང་ ་ མ་ ན་ གསར་ ་ བཏང་ བ་ ན་ ། ། ”ས་ གངས། ངས་ མ་ ཐག་ པ་ ང་ ་ དག་ ལ་ བན་ ནས་ ད་ གས་ པ་ མཁས་ པ་ མང་ ས་ ས་ གསར་ ་ ་ བ་ བ་ ག་ པ་ ཚད་ མ་ མཚན་ ད་ ་ འག ད་ ་ ཚད་ མ་ ག་ པ་ གང་ ལ་ ལར་ ཚད་ མ་ མཚན་ ད་ འག་ བས། 《ས་ པ་ བན་ བས་ ཚད་ མ་ མ་ འལ 》ངས་ ་ ངས་ ནས “ཚད་ མ་ བ་ ད་ ཅན་ ས་ པ། ། མ་ ས་ ན་ ་ གསལ་ ད་ ང་། ། ”ས་ གངས་ ་ ང་ ག་ ་ ་ གས་ ་ ་ ཀ་ གག་ ནང་ བ་ བ་ ་ ་ བ་ གང་ དང་ ་ མན་ ། ། ད་ གས་ པ་ མཁས་ པ་ མང་ ཤས་ ས་ གསར་ ་ ་ བ་ བ་ ག་ པ་ ཚད་ མ་ མཚན་ ད་ ་ འག་ པ་ ་ མཚན་ ག་ ་ ངས་ མ་ ཐག་ པ་ ང་ ་ དག་ ་ མ་ ཟད། བཅད་ ས་ ཚད་ ན་ ་ འག་ པ་ འ་ ཡང་ ག་ ་ ག་ ན། ས་ པཎ 1182－1251 《ཚད་ མ་ ག་ གར 》། མ་ གས་ ག་ ག་ ་ མ་ །། ཚད་ མ་ འགལ་ ་ མ་ པ་ གམ། ། ས་ གངས་ ནས་ ཚད་ ན་ ་ ་ གམ་ གཏན་ ལ་ ཕབ། ་ ངས་ ་ བཅད་ ས་ ད་ པ་ ཧ་ ཅང་ གསལ་ ང་། ད་ ང “ད་ པ་ མས་ ཡང་ དག་ ས་ པ་ ཙམ་ ད་ ག་ མ་ ན་ ། བཅད་ ས་ དང་ ད་ དད་ ཚད་ མ་ མ་ ན་ ལ་ ཡང་ དག་ པ་ ས་ པ་ ན་ ་ ས་ ར་ བ་ ། དས་ ་ བས་ གས་ དང་ གང་ ་ དངས་ པ་ མ་ ས་ པར་ ཟད་ པས་ བཀག་ ན་ ”ས་ གངས་ པ་ འ་ ལས་ ས་ པཎ་ ཡར་ ན་ ་ ད་ ་ རབས་ པ་ མཁས་ པ་ ད་ འང་ བཅད་ ས་ ཚད་ མ་ ན་ པར་ འད་ པ་ ་ བ་ ད་ པ་ དང་། ས་ པཎ་ རང་ ད་ ་ བ་ ར་ ་ འཐད་ པར་ མ་ ཟད། ་ ཡང་ དག་ པ་ དང་ ཚད་ མ་ ན་ གག་ ་ འད་ པ་ གས་ ས་ བ། ས་ པཎ་ ས་ བད་ པ་ ཚད་ མ་ མཚན་ ད་ དང་ ཐལ་ འར་ བས་ བད་ པ་ ཚད་ མ་ མཚན་ ད་ ན་ གག་ ་ འག་ །
་ ང་ ཁ་ པ （1357－1419）《་ བན་ ན་ གར་ ད་ ་ ན་ ལ 》་ ཚད་ ན་ ་ ་ ལ་ བཅད་ ས་ དང་། ག་ ས། ་ ། ད་ དད། ང་ ལ་ མ་ ས་ པ་ ་ དང་ ་ ་ ད་ ད་ ང་། ད་ གས་ པ་ གས་ པ་ ་ བ་ མང་ ས་ ་ བ་ འ་ ས་ འངས་ པ་ ན་ པས་ བཅད་ ས་ ཚད་ མར་ ་ འད་ ལ། བཅད་ ས་ ་ མཚན་ ད་ ལ་ གས་ ན་ གས་ པ་ ག་ པ་ འག་ པ་ དང་། ཚད་ མ་ མཚན་ ད་ ་ ར་ ་ གསར་ ་ ས་ པ་ ན་ ར་ གས་ མ་ ང་ བ་ ག་ གསར་ ་ གས་ པ་ ན་ ལ་ བལ་ ་ བཅད་ ས་ ཚད་ མར་ ་ བད། ན་ ནའང་། ད་ གས་ པ་ ཚད་ མ་ ག་ པ་ འལ་ ས་ ད་ བཅད་ ས་ ཚད་ མ་ ན་ ན་ ཐད་ གས་ ང་ མང་ ་ འག དར་ ན། མ་ མན་ ད་ ག་ གས་ པ་ ཚད་ མ་ ན་ ནམ་ ན། གལ་ ་ ན་ ན་ གསར་ གས་ ་ ་ ན་ དས་ པ་ དང་། གསར་ གས་ ་ ་ ན་ ན་ མ་ མན་ ད་ ག་ དང་ ་ མ་ གས་ པ་ ན་ གསར་ ་ གས་ པ་ ་ ན་ པར་ ཐལ་ བ་ གས་ ་ ན་ འན་ ། ། གལ་ ་ ན་ ་ ན། ་ ས་ ན་ ས་ མང་ ད་ ལས། མ་ པ་ ཐམས་ ཅད་ ས་ པར་ ད། གས་ ་ ང་ ལ་ བན་ ནས་ མ་ མན་ ན་ ན་ ཚད་ མ་ ན་ པ་ བ་ པ་ བ་ པར་ ད། ཡང་ ལ་ ལས་ མ་ མན་ ད་ ག་ གས་ པ་ ་ གསར་ ས་ ན་ པས་ ་ གས་ པ་ ནའང་ གསར་ གས་ ན་ དས་ པ་ གས་ ་ བ་ ད་ འན་ ། །
གམ་ པ་ ་ ད་ མ་ ཐལ་ འར་ པ་ དང་། ས་ པཎ། བམ་ ན་ གས་ པ་ རལ་ ། འ་ ་ ཕམ། མཁས་ བ་ ད་ གས་ དཔལ་ བཟང་ གས་ བད། ས་ པཎ་ ས་ མཛད་ པ 《ཚད་ མ་ གས་ གར 》་ ་ བ་ བ་ ས་ པ་ ད་ ཚད་ མ་ མཚན་ ད་
