ང་ བས་ དཔལ་ འར་ དང་ ག་ གནས་ དར་ མ་ ས་ པ་ ར་ འལ་ ས་ ་ འ་ བ་ གས་ བཟང་ འར་ ང་ ས་ ད་ ་ ལ་ ན་ བ་ ལ་ ག་ གནས་ ཁག་ ས་ རབས་ དང་ བན་ ནས་ ཉམས་ པ་ ར་ ད་ དང་ མ་ ཉམས་ ང་ འལ་ བཏང་ ་ འཛམ་ ང་ བ་ ལ་ ག་ གནས་ བང་ མད་ ནང་ ན་ ཐང་ འཚམ་ པ་ གནས་ ག་ ་ འག་ བ་ ཐབས་ ་ ་ ་ ང་ ་ ས་ འགན་ ད་ ལ་ ་ ས་ ་ ན་ ང་ ན་ པ་ ་ གཞག་ ག་ ང་ ད།
འར་ ་ ས་ རང་ ་ མ （བཏགས་ པ་ གདན་ ་ ན ）གདན་ ར་ རགས་ ཙམ་ ང་ བར་ འད་ ། ་ ཡང་ གནའ་ ་ ་ ནས་ ལས་ ལ་ བན་ ང་ དཔའ་ ངར་ ན་ པ་ ད་ ་ གས་ ས་ རང་ ད་ ་ ་ ས་ དང་ ལག་ ང་ ་ ནར་ བན་ ནས་ འཛམ་ ང་ ང་ གཞན་ ང་ ་ འག་ པ་ ག་ གནས་ ་ ང་ བད་ ལས་ ན་ པ་ བ་ ལ་ ན་ ས་ ་ ད་ ག་ གསར་ ན་ ས་ ངས། འཛམ་ ང་ ང་ ང་ ་ གས་ པ་ ས་ གདན་ གམ་ ་ ཡ་ ལ་ ད་ ལ་ མ་ གདན་ ཡང་ ་ ས་ ་ གག་ ན། ར་ ་ ས་ ་ ན་ ང་ ང་ ་ གས་ ་ ད་ ས་ མན་ གསལ་ མས་ པ་ མ་ ཟད། ས་ གས་ ་ ནང་ ན་ དང་ ན་ ན་ ་ ལ་ ་ ཉམས་ འར་ རབ་ ་ མངའ་ བ་ ག་ ང་ ན། ་ ཆ་ ག་ ་ ་ ད་ ག་ ་ བལ་ ན་ པ་ དང་། ད་ ག་ ་ བལ་ ཁ་ བལ་ གས་ གཞན་ ལས་ བ་ ལ་ མ་ ཤ་ ན་ པ་ ད་ མཚན་ མངའ་ བས་ ས་ གདན་ བ་ ར་ ཧ་ ཅང་ འཚམས་ ་ ད། ད་ མ་ ་ བ་ ལ་ ས་ གས་ ང་ མས་ ཉམས་ ད་ པ། ་ འཇམ་ ང་ མན་ པ། ལ་ ་ ང་ བ། ་ ་ ས་ འཚམ་ ན་ པ། ར་ ཤན་ ་ བ་ དང་ ད་ ཤན་ ་ བ། མ་ གས་ ་ བ་ བཅས་ ་ ད་ ས་ ་ མ་ ན། གཞན་ ད་ ང་ བན་ བར་ དང་ ང་ ངར་ འག་ པ། ད་ ན་ པ་ བཅས་ ་ ད་ ས་ ད། འཐག་ ས་ ས་ འད་ ས་ པ་ ཡང་ གཞན་ ལས་ ན་ ང་ མ་ ན་ པ་ དང་ ཁ་ ག་ མ་ པར་ བ་ ང་ མས་ ག་ ན་ པས་ འཛམ་ ང་ ང་ ་ ས་ གདན་ ད་ ་ གནས་ གལ་ ན་ བང་ ད།
མ་ ད་ མ་ ང་ ་ རང་ ང་ ར་ ག་ དང་ ས་ གས་ དད་ ས། ་ ན་ ད་ ་ མས་ ལ་ དང་ གས་ ཀ་ གས་ ལས་ ད་ མ་ ལ་ བད་ ཉམས་ ན་ པ་ དང་ བབ་ ཆགས་ པ། གནའ་ ཉམས་ ད་ པ་ བཅས་ ས་ གནས་ དང་ ་ གས་ ་ གས་ ཉམས་ ན་ པས། ད་ མ་ ་ འཛམ་ ང་ རང་ བན་ ་ ན་ ས་ ག་ ་ ར་ ད། ་ འང་ ངས་ ་ ད་ ལ་ ན་ ལ། ་ ་ མ་ ད་ མ་ ང་ ་ ་ རབས་ ནས་ ་ རབས་ ་ འ་ བན་ པ་ ད་ གས་ ངལ་ ལ་ ་ དམངས་ ་ ་ ས་ ་ ང་ བད་ ལས་ ང་ བ་ ཤ་ ག་ ན། ད་ གས་ ་ ས་ ་ ས་ གནའ་ ་ ་ ནས་ ད་ པ་ དང་ བལ་ ལ་ བན་ ནས་ ་ ར་ དང་ ན་ ཆས། ཉལ་ ལ། ཁ་ གདན་ གས་ བས་ ནས་ ད་ འན་ ད་ དང་ ན་ ཆས་ ས་ ད་ པ་ འ་ ལ། གནའ་ ས་ ག་ བ་ ལས་ གས་ ཁག་ ས "བལ་ བས་ ན་ ས "ས་ འད་ བན་ ད། ་ ་ ས་ རབས 18ནས 19ལ་ ད་ བད་ ནང་ བན་ ག་ གནས་ ར་ ལས་ ་ ག་ ་ དར་ ལ་ དང་ ན་ ད་ གང་ དང་ ད་ ་ ་ བན་ བར་ ་ འལ་ འས་ དམ་ ཟབ་ ས་ པ་ བད། ད་ མ་ ་ མག་ ་ ར་ བ་ གས་ ས་ ་ ར་ ནས་ ནང་ གས་ ་ དར་ བ་ ་ ་ ང་། ་ དང་ བན་ ནས་ མ་ གདན་ ་ ས་ ག་ དང་ ་ ཆ། འཐག་ ངས་ གས་ ལའང་ བས་ ར་ ང་ ནས་ བ་ ལ་ ན་ མ་ གས་ ར་ ར། ད་ ལ་ ར་ ན། ར་ ་ 600ག་ ཙམ་ ་ ་ ས་ ལས་ ད་ པར་ འད་ ད། ན་ ནའང་ ་ ས་ དད་ ག་ ག་ ཆ་ ལས་ ད་ བ་ ས་ ན་ ད་ མ་ ན་ ད་ ས་ ནས་ གནའ་ ནས་ ད་ བར་ ་ ་ ་ ང་ ག་ འག་ ་ ས་ ན་ པར་ འད་ ལ། 1959ར་ མ་ ན་ ང་ ན་ ར་ ལམ་ ང་ ་ ་ ང་ གནའ་ ་ ར་ གས （青海都兰县诺木洪古墓群）ནས་ ས་ རབས 10བ་ བལ་ འཐག་ ད་ ་ འཁལ་ འར་ མང་ ་ ག་ ན། ་ ད་ ན་ མག་ ན་ པ་ བལ་ གདན་ ་ ག་ ་ ག་ ད་ པ་ ་ ་ ་ ཆས་ ད་ པ་ ས་ རབས་ ་ ང་ བ་ ན་ ལ། ད་ བར་ ་ ས་ ་ བ་ བལ་ གདན་ ་ ག་ ་ ག་ ད། གནའ་ ས་ ག་ བ་ པས་ ་ 2000ཡར་ ན་ ་ ལག་ བ་ ད་ མ་ ་ གད་ མ་ མ་ པ་ དང་ ང་ རབས་ ད་ མ་ ་ ཡང་ ས་ ་ ་ ན་ པར་ ས་ བང་ ད།
ལ་ ན་ ་ མ་ གདན་ འཐག་ ཆས་ ་ འད་ ་ ང་ ས་ ལ་ ན་ ནས་ ལས་ པ་ ང་ ་ འལ་ འཐག་ འལ་ ཆས་ ག་ ན། ་ ག་ ག་ ཧ་ ཅང་ བས་ བ་ ན་ ང་། ར་ བ་ ཅན་ ་ ང་ བ་ གས་ ་ ང་ ག་ ་ ང་ བ་ འད་ ་ བས་ ནས་ ་ བ་ ག་ མ་ བ་ ད། ག་ ར། གནའ་ ་ འཐག་ ཆས་ འ་ གས་ བལ་ ད་ ད་ མཁན་ ན་ ་ ང་ ལ། བལ་ ད་ ་ དམ་ ད་ དང་ མས་ ག་ ད་ ཐབས་ གས་ ལའང་ ང་ གར་ བལ་ ན་ ད་ པ་ འ། ་ ཚབ་ ་ ་ གས་ ལས་ བ་ པ་ གས་ གར་ དང་ མ་ གན་ འགས་ འབས་ འལ་ ཆས （油液压升降机）བཅས་ བལ་ བན་ ད།
ད་ མ་ ་ ས་ མག་ ལ་ ་ ཁ་ ན་ མ་ གས་ ་ ད་ ང་། ་ དག་ ་ ན་ ན་ བ་ ་ མཁས་ པ་ ་ ་ ས་ ་ ལ་ དང་ ལག་ ན་ དས་ ལས་ ད་ ང་ གཏན་ ལ་ ཕབས་ པ་ ཤ་ ག་ ན་ ལ། ་ ན་ ་ འང་ ངས་ ག་ ་ ་ གར་ ས་ དང་ ་ དས། ག་ ཆགས་ གས་ ན་ ང་ ་ དག་ ལས་ ང་ བ་ ན་ ་ མས་ ་ ན་ ང་ ས་ ག་ ་ འར་ ལ་ ན་ ར་ ད་ བས་ ཁ་ མག་ ་ འར་ བ་ ར་ ཐབས་ ད་ པས་ ས་ ག་ ་ བས་ བན་ པ་ དང་། ན་ གཞན་ དག་ ལས་ མ་ བད་ ་ བ་ ད་ ས་ ད། ་ ལས་ གཞན་ ན་ ་ དང་ ་ པ་ ལ་ གས་ མ་ མས་ ལ་ ཁབ་ དག་ ནས་ ནང་ འན་ ས་ པ་ ས་ འར་ ལས་ ང་ བ་ ན་ ་ གས་ ན། རང་ ང་ ས་ ག་ བལ་ ན་ ས་ ན་ ང་ ར་ ཁ་ མག་ ་ འར་ ན་ ཡང་ ས་ ག་ འ་ གས་ ལས་ ན་ དང་ འལ་ བ་ ད་ པར་ ་ ད་ མང་ ་ དང་ བ་ ངས་ ག་ འང་ ན་ པས། ང་ ས་ ་ མང་ ས་ ས་ འར་ ས་ གས་ བལ་ ད་ ད་ པ་ མང་ གས།
ད་ ལ་ མ་ གདན་ ་ རང་ གས་ ང་ གས་ ་ བ་ ན་ ག་ ར་ ར་ པ་ ལ་ བ་ ན་ གཞན་ ་ ཤན་ གས་ ང་ རང་ གས་ མ་ ར་ ང་། བ་ ན་ གཞན་ ་ གས་ ཆ་ བས་ པ་ ས་ ར་ ད་ ་ འཐག་ ལ་ དང་ འཐག་ ཆས། ཉམས་ དང་ ཁ་ ག་ གས་ ་ བཟང་ ་ ས་ ་ ང་ ནས་ ན་ ་ ཡང་ མན་ ས་ པ་ བ་ ལ་ ན་ ས་ རང་ ་ འར་ བ་ ག་ ན་ ང་། ་ ད་ ་ ན་ ་ ་ ལ། ད་ ན་ ཁ་ གདན་ དང་ བ་ འལ། ག་ གདན། འལ་ ན་ གས་ ད། ད་ མ་ ་ ནང་ ནས་ ད་ གས་ ་ ས་ ་ ལ་ ་ ད་ མ་ ན་ པར་ གས། ལ་ ་ ད་ མ་ ་ ་ ང་ ད་ ས་ ད་ ་ ད། ས་ ལ་ རང་ ལ་ ནས་ ན་ པ་ ར་ ན་ ས་ ་ ་ ད་ ད་ ང་ རང་ ང་ ་ ང་ དང་ གར་ ། ས་ གས་ ད་ ་ ས་ ག་ ་ འ་ བ་ ཁག 36ར་ བ་ ད་ ་ ད། ཡང་ གདན་ ་ ག་ ན་ ནས་ ་ ང་ ་ འ་ བར་ གགས་ ནས་ ང་ ཡང་ ་ གག་ པ་ ། ་ ན་ དན་ ་ ་ བ་ མ 18ལས་ ་ བ་ ད་ ན་ ས་ གདན་ དང་ ང་ བ་ ད་ ན་ ཁ་ གདན་ ར་ ་ ད། ག་ ར་ ད་ མ་ མང་ ་ བ་ ཁ་ གདན་ ན་ ང་། ས་ ག་ ཆས་ དང་ ད་ ཆས་ གས་ ཀ་ ་ ད་ ་ ད་ པས། ད་ གས་ མ་ ཚང་ ་ འ་ བ་ ཅ་ ལག་ ད་ ད་ ་ ་ ང་ བ་ ག་ ་ ར་ ད། ལ་ ན་ ཁ་ གདན་ ་ ་ བ་ ནར་ ་ དབས་ ན་ པ་ དང་། ང་ ཚད་ ལ་ ཕལ་ ར་ དན་ 6དང་ ང་ ལ་ དན་ 3ད་ ལ་ ན་ ད་ དང་ ་ བང་ ད་ བས་ ཆ་ ་ ས་ ནས་ བང་ བན་ ད། ད་ ་ ཁ་ གདན་ གས་ ་ ད་ ད་ ད་ ས་ ་ ་ ར་ ར་ བས་ ལ་ ན་ ་ ་ འང་ ད་ ཐབས་ ་ ད་ ད་ ད་ ་ ད། ཁ་ གདན་ ལ་ འཐག་ ལ་ བ་ ལ་ ་ འ་ བ་ ཆ་ ནས་ ་ ཁ་ མང་ ་ ད་ པ་ ་ པང་ གདན་ ་ ང་ ག་ ང་ འལ་ ས་ ང་ ནས་ བ་ པ་ ག་ ན་ ལ། བ་ ལ་ ་ ང་ ་ མ་ ཟད་ འཛམ་ ང་ ང་ ཡང་ ད་ ་ འཕགས་ པ་ དང་། ་ བ་ ལ་ དང་ ཁ་ ག འཐག་ ས་ གས་ ་ ཐད་ ནས་ ་ གས་ དང་ ས་ ལ་ ་ ད་ ས་ མན་ པར་ ན་ ད། ད་ ་ དས་ གཙང་ ་ ཁ་ གདན་ བ་ ས་ ་ ང་ དང་ ཁ་ ག འཐག་ ས་ ་ འ་ བ་ ད་ པ་ ས་ གདན་ དང་ ན་ ཆ་ ་ གས་ ན་ ད་ ད་ བན་ ད་། ་ བན་ ད་ ་ གས་ ་ ག་ དས་ ། ད་ ལ་ ས་ གདན་ ནམ་ འ་ བ་ ་ ད་ གང་ ན་ ང་། བ་ ལ་ མཁན་ ས་ ་ ་ གག་ མ་ ས་ བ་ ལ་ ས་ པ་ ལས་ བ་ པ་ ་ གས་ བ་ ལ་ ་ ན་ ས་ ་ གག་ ན་ ལ། ་ དག་ ་ ན་ ས་ ཕལ་ ་ བ་ ་ བ་ ས་ གས་ བད ﹙དཔལ་ ་ དང་། པད་ མ། གགས། ང་། འར་ ། ལ་ མཚན། མ་ པ། གར་ ཉ་ ་ བད ﹚དང་། ལ་ ད་ ་ བན ﹙འར་ ་ ན་ ་ ། ར་ ་ ན་ ་ ། བན་ ་ ན་ ་ ། ན་ ་ ན་ ་ ། ང་ ་ ན་ ་ ། ་ མག་ ན་ ་ ། དམག་ དན་ ན་ ་ ་ ་ བན། ﹚བ་ ས་ ས་ བད ﹙་ ང་ དང་། ། ་ ར་ བ། ང་ ག་ ལ་ བ། ང་ གཡས་ འལ། ་ ཝང་། ་ ། ངས་ དཀར་ ་ བད། ﹚་ གས་ ས་ འར། ་ བ་ ག་ འགས། ན་ བ ﹙། ག ན་ པ། འག་ བཅས་ བ། ﹚འན་ ན་ ﹙མད་ ས་ ་ ་ ག་ ་ ང་ དང་། ་ ཝང་། ང་ ། ང་ འས། ས་ དར་ ས་ གགས་ ་ ་ ་ ག་ ་ ་ ར་ མན་ པ ﹚ལ་ གས་ བ་ ས་
